Rouwen in Nederland komt langzaam bovengronds

Zijn we er wel zo erg mee bezig? Op de televisie vroeg Hilversum het begin deze week omzichtig, maar wel erg vaak, aan de verslaggever voor Huis ten Bosch of Noordeinde. Als iedereen van prins Claus hield, waar waren dan de massa's bloemen, de emoties, de lange rijen? Het zou, zei de verslaggever dan tegen de camera, allemaal nog komen.

De hoogleraar 'verliesverwerking' haalt ongeduldig de schouders op. Prof.dr. J. van den Bout heeft het zachte stemgeluid dat bij zijn onderwerp past, maar het resolute oordeel van iemand die al te veel onzin gehoord heeft: ,,Ik begrijp best dat het moeilijk is voor de media om elke dag weer iets nieuws te verzinnen.''

Wie massaal rouwbeklag verwacht om prins Claus, meer dan het halfstok vlaggen en het kijken naar de rituelen die de televisie voorschotelt, weet niet over wat voor rouw hij spreekt. ,,Als iemand onverwacht overlijdt en zeker op een gewelddadige wijze zoals bij Pim Fortuyn, of door een ongeluk zoals prinses Diana, dan schokt dat en het lokt protest uit. Maar dit is heel anders.''

Niettemin: we waren, horen we steeds, zeer op Claus gesteld. Is zo'n verlies vergelijkbaar met dat van een vriend of een familielid? ,,Het kan heel goed dat mensen met de prins een band voelden, ook al kende hij hen omgekeerd niet. En dat ze zijn dood als een groot verlies voelen. Ik herinner me bijvoorbeeld dat toen oud-premier Joop den Uyl overleed, zijn begrafenis geen openbaar iets was. En dat mensen achteraf zeiden dat ze toch iets hadden gemist. Dus dat officiële rouwbetoon dat je nu ziet, heeft wel zijn functie.''

Dat rouwbetoon wekt van de weeromstuit ook emoties op. Ook daarvan deed de televisie respectvol verslag, van al die hoogwaardigheidsbekleders die zeer onder de indruk uit Paleis Noordeinde kwamen. Maar dat is net als bij gewone particuliere begrafenissen: ,,Als je naar iemands begrafenis toegaat die je niet zo heel goed kende, dan krijg je daar toch de emotie. Je bent erop geconditioneerd, je kunt volschieten omdat de omstandigheden zo zijn.''

En daar blijft het dan zo'n beetje bij in Nederland, met zijn wat de autochtonen betreft 'wat stille rouwcultuur'. Uitzonderingen daargelaten, zoals na de dood van Pim Fortuyn, toen de schok en de rouw 'samenkwamen met een gistende politieke emotie', laten Nederlanders het verdriet volgens Van den Bout niet graag zien. ,,Dat kan heel ver gaan, dat bij ouders van wie een kind is overleden de vader huilt op de WC en de moeder op de slaapkamer en het van elkaar niet weten.'' Dan heeft hij, hoewel van origine een protestantse Zeeuw, toch liever de rouwculturen van Zuid-Europa, waar je maanden later nog mensen ziet huilen op een graf.

,,Maar de laatste jaren verbetert het wel iets. Het rouwen komt, al klinkt het in dit verband wat vreemd, bovengronds. Mensen laten het iets meer zien en je ziet nu hier ook kruisen verschijnen op de plaats waar een dodelijk ongeluk is gebeurd.''

En dus rouwen wildvreemden zo nu en dan ook graag mee om een prominente dode, om een prins bijvoorbeeld. Al blijft dat toch een rouw waar je een ander woord voor zou moeten maken. Want het is niet hetzelfde: ,,Als familielid of vriend moet je tot in alle poriën van je lijf accepteren dat die persoon dood is en je leven weer oppakken. Voor alle anderen is het leven niet echt veranderd als die acht dagen voorbij zijn.''

En behalve voor prinsen hoeft dat soort mede-rouw wat hem betreft geen gewoonte te worden. ,,Ik ben geen voorstander van staatsbegrafenissen voor mensen als Joop den Uyl. Dat is toch primair iets dat de nabestaanden zelf aangaat, die moeten we niet ook nog eens de gevolgen laten dragen van de publieke functie van de overledene. En als buitenstaanders het dan een gemis vinden dat ze niet kunnen meedoen met het rouwbetoon, dan missen ze dat maar. We hoeven ook niet alles in orde te maken.''