Te lang voor de fortepiano

In de Robeco Zomerconcerten in het Amsterdamse Concertgebouw wordt deze week een Imogen Cooper Festival gehouden. De in ons land zeer geliefde Engelse pianiste kreeg carte blanche om vier concertprogramma's samen te stellen.

,,Omdat het om een forse hoeveelheid stukken gaat is het zwaar vier verschillende concerten in vijf dagen te geven. Tien jaar geleden zou ik zoiets waarschijnlijk niet hebben aangedurfd, maar nu ik wat ouder ben weet ik dat muziek mij zoveel energie geeft dat ik zo'n programma kan afwerken'', zegt Imogen Cooper. In haar drukke repetitieschema deze week is met moeite een halfuur vrij te maken voor een interview in de intieme tuin van haar Amsterdamse hotel. ,,Hier kom ik al vijftien jaar, het is bijna mijn tweede thuis. Ik kan me hier ontspannen, waardoor ik niet tegen die vier concerten opzie.''

De avond voor het interview vertolkte Imogen Cooper op indringende wijze Mozarts Pianoconcert in Es, KV 271 samen met het Stuttgarter Kammerorchester dat ze zelf ook dirigeerde. Gisteren gaf ze een recital in de Kleine Zaal. Vanavond treedt ze op in een kamermuziekprogramma met het Dulcea Kwartet en celliste Sonia Wieder-Atherton, en zaterdag begeleidt ze bariton Wolfgang Holzmair in een liedrecital. ,,Dit zijn muzikale vrienden van me die ik zeer respecteer. Daarom heb ik ze uitgenodigd voor mijn festival hier in Amsterdam. Alleen met het Stuttgarter Kammerorchester had ik niet eerder opgetreden, maar de kennismaking was een gelukkige.''

Inderdaad was haar samenspel met dit orkest geolied. Opvallend was dat ze nauwelijks hoefde te dirigeren. ,,Het meeste was met de repetitie al gedaan. Ik houd er niet van wild te bewegen als ik speel. Met een goed kamerorkest is dat ook niet nodig. Ze kennen de muziek en zijn gewend naar elkaar te luisteren.''

Mozart, Schubert en Schumann zijn Imogen Coopers favoriete componisten. Ze heeft bijna al Mozarts pianoconcerten op haar repertoire. In een tijd waarin de fortepiano een steeds grotere plaats krijgt, moet de vraag worden gesteld of ze daar zelf belangstelling voor heeft, vooral omdat de pianiste zelf in Wenen studeerde bij twee pioniers van de fortepiano: Paul Badura Skoda en Jörg Demus. ,,Ja'', antwoordt Imogen Cooper, ,,oude piano's boeien me, maar niet dankzij die leraren. Toen ik midden jaren zeventig les van hen had, was ik juist absoluut niet geïnteresseerd in de fortepiano. Ik was gefrustreerd door de slechte klank die ze toen nog hadden. Ik kon er niet de verscheidenheid in klank in vinden van de moderne piano, nog altijd de grote liefde van mijn leven. Verder realiseerde ik me dat fortepiano's te weinig draagkracht hebben voor de grote zalen waarin ik meestal optreed.''

De laatste jaren zegt Imogen Cooper wél goed klinkende fortepiano's te hebben bespeeld. ,,Ik vond prachtige Erard- en Pleyel-vleugels. Vorige week begeleidde ik Wolfgang Holzmair nog in Graz op een juweel van een Streicher. In Schuberts lied 'Totengrübers Heimwehe' was het een openbaring, zoals de duistere opening en het serafijnse slot op dit instrument klonken. Ik ga steeds meer van die oude instrumenten houden. Toch zal ik er geen solorepertoire op uitvoeren. Daarvoor heb ik te veel bedenkingen. Bovendien ben ik lang: mijn benen passen er niet onder, want de poten van oude vleugels zijn korter dan die van nieuwe.''

Overigens speelt Imogen Cooper uitsluitend op fortepiano's van na 1820. Oudere types, zoals Stein-vleugels uit Mozarts tijd bevallen haar niet. ,,Ik kan er niet op spelen: het vereist een andere techniek, want ze staan dichter bij het klavecimbel dan bij de moderne vleugel. Ik heb de tijd noch het verlangen me daarin te verdiepen. Ik ben ermee opgegroeid Mozart op de Steinway te spelen. De warmbloedige Mozart zou weg geweest zijn van de rijke toon van een Steinway.''

In haar vertolking van Mozarts 'Jeunehomme'-concert vielen Coopers lange melodische lijnen op, naast haar cantabile toon en gepassioneerde aanpak. Dit is radicaal anders dan de retorische Mozart-interpretaties op fortepiano. Ze beaamt dit: ,,Er zijn wel fortepianisten die me bevallen, zoals Robert Levin, maar al te vaak stoort me hun voortdurend accentueren van de eerste tel en de kortademige melodieën. Via mijn leraar Alfred Brendel sta ik in de traditie van diens grote leraar Edwin Fischer. Die hamerde erop dat alles om de 'Grosse Linie' gaat. Fischer vergeleek het spelen met het langzaam trekken aan een zilveren draad. Nooit mag je de spanning loslaten.''

Imogen Cooper studeerde slechts korte tijd bij Brendel, maar zegt sterk door hem te zijn beïnvloed. Haar eigenlijke opleiding genoot ze in Parijs. ,,Vanaf m'n vijfde wilde ik pianist worden. Op m'n elfde merkte ik dat ik niet gelukkig was met de opleiding in Londen. Alternatieven waren er in Engeland niet, alleen Moskou en Parijs waren echt goed. Het werd Parijs, Moskou vonden m'n ouders te extreem voor een meisje van twaalf. Ik was daar erg gelukkig, als ik terug was in Londen voelde ik me als een vis op het droge. Zonder ontrouw te willen zijn aan mijn Franse docenten, is er in mijn tegenwoordige spel echter weinig over van mijn Franse opleiding. Wat ik wél heb gekoesterd is het snelle, gearticuleerde vingerspel, een Franse specialiteit. Ook leerde je daar door en door dat je als beroepsmusicus je onvoorwaardelijk op één doel moet richten.''

Dat doet Imogen Cooper nog steeds. Ze reist de wereld rond, van hotel naar hotel. ,,Nog drie weken, en dan heb ik voor het eerst in twee jaar vakantie. Nee, het staat me niet tegen, maar het kost wel veel inspanning, ook van mijn omgeving.''

Haar carrière is naar haar eigen zeggen langzaam op gang gekomen. ,,Pas na m'n dertigste, naar huidige maatstaven ben je dan al stokoud! Ik heb veel te danken aan de Nederlandse impresario's Marianne Herzberger en Joy Mebus. Zij lieten me overal spelen en zorgden dat ik in het buitenland optredens kreeg. Daarom heb ik nog altijd zo'n speciale band met Holland.''

Imogen Cooper is een bijzonder charmante verschijning, ook nu ze al over de vijftig is. Speelt zoiets een rol in de podiumloopbaan? ,,Toen ik begon niet. Tegenwoordig is het uiterlijk een belangrijke factor. Ik heb soms medelijden met mijn jongere vrouwelijke collega's, zeker als ze er leuk uitzien. Daar wordt namelijk misbruik van gemaakt. Toch adviseer ik hen zich daar niet tegen te verzetten. Werk maar mee aan die glamour fotosessies. We moeten accepteren dat het niet alleen meer om het spel gaat.''

Succes is volgens Cooper sowieso onvoorspelbaar. ,,Het is bizar dat je in sommige landen razend populair bent en altijd uitverkochte zalen hebt, terwijl ze elders je naam niet eens kennen. Celliste Sonia Wieder-Atherton is in Frankrijk bijvoorbeeld bijna een cult-figuur maar hier nog onbekend. In de hoop die balans bij te stellen vroeg ik haar met mij in het Concertgebouw op te treden.''

Imogen Cooper Festival, Kleine Zaal Concertgebouw Amsterdam. Vanavond 20.15 uur Kamermuziekoprogramma, zaterdag 20.15 liedrecital met Wolfgang Holzmair.