'Het bestaat, dus moeten we er over kunnen praten'

RIJSWIJK (ZH) - Het is kil. Op de grote parkeerplaats, even voorbij een op dit uur verlaten volkstuinencomplex, staat slechts hier en daar een auto. Enkele tientallen mensen zijn naar het crematorium Eikelenburg gekomen, deze avond het decor voor -hemeltjelief- een lezing over euthanasie.

Binnen staat Walburg de Jong van de Nederlandse Vereniging voor Vrijwillige Euthanasie (NVVE) naast het luik waardoor gewoonlijk de kist in de vloer verdwijnt. Ze vertelt nauwgezet hoe de euthanasiewet in elkaar steekt.

Dat de wet, in tegenstelling tot wat velen denken, níet betekent dat mensen voortaan recht hebben op euthanasie: ,,We hebben alleen het recht er om te vragen. De arts heeft niet de plicht aan dat verzoek te voldoen.''

Wat als de huisarts niet mee wil werken? De Jong: ,,Dan moet u een andere huisarts zoeken. Liefst als u nog gezond bent.'' Een vrouw in de zaal, gedecideerd: ,,Maar als je in een conservatief dorp woont, dan is dat heel moeilijk.'' Een man naast haar trekt rap zijn conclusie: ,,Die wet is dus eigenlijk waardeloos''.

De bijeenkomst in Rijswijk is de eerste in een serie van tien, alle te houden in de crematoria van uitvaartorganisatie Yarden. Deze eerste lezing heeft Yarden bescheiden aangekondigd, via foldertjes bij huisartsen en advertenties in de Haagsche Courant en een huis-aan-huisblad.

Misschien verklaart dat de bescheiden opkomst. Aan de bijeenkomst in Meppel, over twee weken, gaat Yarden wat meer ruchtbaarheid geven, denkt een woordvoerder.

De mensen die in Rijswijk zijn komen opdagen, zijn van middelbare leeftijd of ouder. In de pauze, bij de koffie met speculaas, willen ze best toelichten waarom ze zijn gekomen. Een vrouw vertelt over haar ernstig zieke echtgenoot, die al jaren in het verpleeghuis zit en zijn wensen niet meer kenbaar kan maken: ,,Dat wil ik voor mezelf anders. De kinderen staan volledig achter me.'' Een andere toehoorster is sinds drie jaar alleenstaand en wil haar levenseinde goed regelen, 'omdat er anders niemand voor me opkomt'.

Nee, zegt Aty de Groot van Yarden, haar organisatie neemt met deze lezingencyclus géén stelling voor euthanasie. Yarden wil een open gesprek over het levenseinde stimuleren.

De Groot: ,,Euthanasie bestaat, dus moeten we erover kunnen praten.'' Dat dit uitgerekend in de crematoria gebeurt, is om de drempel voor deze instellingen wat lager te maken. Daarom kunnen muziekliefhebbers binnenkort in de Yarden-crematoria ook naar een serie concerten luisteren.

Een toehoorster vertelt over haar dementerende vader. Hij had om euthanasie gevraagd toen hij nog goed bij zinnen was. ,,Het gezin stond erachter, de huisarts stond erachter. Maar het kán dus niet. Nu huilt hij elke dag dat hij niet dood mag.'' Euthanasie bij dementerenden, daar wil vooralsnog niemand zich de vingers aan branden, reageert De Jong. Voor de NVVE is dit de komende jaren een 'speerpunt'.

De Jong: ,,Het is dan wel belangrijk dat de diagnose dementie eerder wordt gesteld, op een speciale geheugenpoli. Want het moment dat de patiënt nog een goed besef van de werkelijkheid heeft, dát is het moment voor euthanasie.''

De toehoorster over haar vader: ,,Dat moment is voor ons voorbij.''

Een medewerkster van het Rijswijkse crematorium heeft zich in het publiek gevoegd. Soms, vertelt ze, wordt acht dagen in het vooruit een crematie geboekt. Dan weet ze wel hoe laat het is. Huiverend: ,,Die mensen zitten er gewoon op te wachten.''

Dan is het tien uur. Op naar de inmiddels stikdonkere parkeerplaats.