'Crisis Brazilië komt vooral door stembus'

De eigenaar van een wisselkantoortje tegenover de beurs van São Paulo verwoordt wat veel Brazilianen denken: ,,Het is allemaal speculatie op afstand, door de telefoon''. Veel van de fundamenten zijn goed in Brazilië, denken ook bankiers. Maar de verkiezingen zijn in aantocht, en dat maakt iedereen onrustig.

SÃO PAULO - De financiële wereld kijkt met argusogen naar Brazilië. De nationale munt, de real, krabbelde gisteren weer op, maar was in de acht dagen daarvoor ongenadig hard omlaag gegaan. Hij heeft in een maand een kwart van zijn waarde verloren.

Erik Peek van de Rabobank in São Paulo ziet meerdere oorzaken voor die zware val van de real en de twijfel onder investeerders. ,,Internationale investeerders beleggen altijd een bepaald percentage in risicovolle aandelen, omdat die weliswaar risicovol zijn maar ook lucratief vanwege de hoge rente. Nu het vertrouwen in Europese en Amerikaanse aandelen sterk is gedaald, vinden investeerders die markten risicovol genoeg.''

Latijns-Amerikaanse landen staan van oudsher bekend als onbetrouwbaar. Peek: ,,Vanwege hun regeringen, die fiscaal onverantwoordelijk gedrag vertonen: ze geven veel te veel uit. Onder president Fernando Henrique Cardoso (1995-2002) is de totale schuld van Brazilië gegroeid van 35 tot 55 procent van het bruto nationaal produkt, een flinke stijging.'' Maar diezelfde Cardoso heeft ook een aantal goede en noodzakelijke stappen gezet: ,,Een fundamentele wijziging in zijn beleid was de invoering van fiscale verantwoordelijkheid in alle lagen van het bestuur, tot aan de gemeentes toe.''

Punt is volgens Peek dat de groei is achtergebleven bij de voorspellingen en er toch te veel is uitgegeven: ,,In de kostbare sociale lasten voor ambtenaren en in de crisis van 1998, toen veel banken hier op de rand van faillissement stonden''.

Maar Brazilië is toch nog steeds niet in gebreke gebleven in zijn afbetalingen, in tegenstelling tot Argentinië? ,,Dat heeft twee oorzaken. Ten eerste: slechts eenderde deel van de schuld is geleend in dollars. En ten tweede: van de totale externe schuld van 217 miljard dollars maakt 150 tot 200 miljard deel uit van de private markt, de rest is regeringsschuld. Die private markt staat als zeer verantwoordelijk bekend en heeft een groeiende export.''

Brazilië is zeer concurrerend geworden op de wereldmarkt, constateert Peek: ,,Als je kijkt naar bijvoorbeeld de suikerproductie, die is dertien procent goedkoper hier dan in Thailand en honderd procent efficiënter dan in Australië. Maar ook in de auto-industrie en de supermarktketens is zwaar geïnvesteerd.''

Hoe verklaart Peek dan de crisis? ,,De grootste factor zijn de verkiezingen in oktober. Men weet niet waar het heen gaat met het afbetalen van de schulden.''

José Serra, de regeringskandidaat, zou het meest verantwoordelijke beleid voorstaan, maar staat achteraan in de peilingen (13 procent). De bevolking wil namelijk verandering. De laatste jaren is de werkloosheid na de vele privatiseringen flink gestegen, evenals de criminaliteit. De plotseling populaire Ciro Gomes, op de tweede plek (25 procent), is onduidelijk in zijn uitspraken over zijn economische politiek.

Vooraan in de peilingen met 35 procent staat Luiz Inácio Lula da Silva van de Arbeiderspartij. Deze oud-arbeider en vakbondsman doet al voor de vierde keer mee en was altijd de schrik van de zakenwereld vanwege zijn opvattingen over herverdeling van de rijkdom. In 1989 dreigden 800 ondernemers als hij verkozen zou worden, het land te verlaten. Peek: ,,Toch geeft men nu de voorkeur aan hem boven Ciro Gomes, omdat hij nu wel de juiste signalen geeft over continuïteit van de fiscale verantwoordelijkheid. Bovendien is zijn vice-kandidaat José Alencar -de grootste textielmagnaat van Brazilië.''

De Braziliaanse regering heeft een missie naar het Internationaal Monetair Fonds gestuurd, maar dat is niet zonder meer een oplossing, denkt Peek: ,,Het IMF heeft de juiste houding. Die wil medeverantwoordelijkheid van álle kandidaten. Dat is beter dan er zomaar tien miljard bij geven. Als de kandidaten continuïteit garanderen, kan dat wellicht het vertrouwen herstellen.''