VN-mandaat van Navo-vredesoperatie in Bosnië in gevaar

De Navo-vredesoperatie in Bosnië, die werkt onder een mandaat van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, zou in problemen kunnen komen vanwege een conflict tussen de Verenigde Staten en de rest van de V-raad over de rechtsmacht van het permanente internationale Strafhof, dat maandag 1 juli in Den Haag van kracht wordt.

Het VN-mandaat voor de Navo-vredesmacht Stabilisation Force (Sfor) in Bosnië, is vorige week met negen dagen verlengd, maar de beslissing over definitieve verlenging is uitgesteld tot aanstaand weekeinde. De reden van uitstel is onenigheid over een Amerikaans voorstel in de V-raad dat beoogt Amerikaanse troepen, die deelnemen aan vredesoperaties, te vrijwaren van mogelijke vervolging door het Strafhof in Den Haag. Amerika vertrouwt dat hof niet, doet er niet aan mee en is bang dat Amerikaanse onderdanen er toch voor moeten verschijnen als ze ergens in de wereld beschuldigd zouden worden van misdaden tegen de menselijkheid, volkenmoord en oorlogsmisdaden, de misdaden waar het hof over gaat.

Maar Engeland en Frankrijk, die net als de VS (en Rusland en China) permanente leden van de V-raad zijn, en dus het recht van veto hebben, zijn wel lid van het Strafhof en mogen niets ondernemen dat de rechtsmacht ervan ondermijnt. Zij zijn tegen het Amerikaanse voorstel in de

V-raad. Maar de VS hebben eerder al gedreigd niet meer mee te doen aan VN-vredesmissies als de deelnemers aan die missies niet gegarandeerd krijgen dat zij buiten de rechtsmacht van het hof vallen. En Amerika wil dat het probleem opgelost wordt voor het mandaat van Sfor in de

V-raad wordt verlengd.

Het resultaat zou kunnen zijn dat Amerika, als het zijn zin niet krijgt, op zijn beurt verlenging van het VN-mandaat voor Sfor in Bosnië met een veto blokkeert. Dan zou Sfor door kunnen gaan zonder VN-mandaat, maar dan hebben de Amerikanen nog steeds hun zekerheid niet dat hun militairen niet door het hof vervolgd zullen worden. En verder zou dat niet best zijn voor de Europees-Amerikaanse relaties binnen de Navo. De Amerikanen zouden naast het blokkeren van het mandaat ook hun troepen uit Bosnië terug kunnen halen, maar ook dat maakt de relaties binnen de Navo niet hartelijker.

Volgens Dick Leurdijk, specialist op het gebied van de VN en onderzoeker bij het Nederlands Instituut voor Internationale Betrekkingen, 'Clingendael', in Den Haag, is er een uitweg en die ligt in de zogenaamde Isaf-formule. De Isaf (International Security and Assistance Force) is de uit twintig landen (ook Nederland) bestaande vredesmacht, die met een VN-mandaat in de Afghaanse hoofdstad Kaboel en omstreken de vrede bewaart. En die Isaf, toen onder leiding van Groot-Brittannië, heeft in december vorig jaar met de Afghaanse interim-regering van Hamid Karzai afgesproken (en schriftelijk vastgelegd) dat militairen van die vredesmacht niet gepakt en vervolgd zullen worden door een internationaal tribunaal, tenzij het 'eigen land' van die militairen daar toestemming voor geeft. Die formule, toegepast op Bosnië, zou de Amerikanen de door hen gewenste zekerheid geven. Pikant is wel dat de Amerikanen de Europese landen in Isaf juist hypocrisie verwijten, door immuniteit te bedingen voor hun eigen militairen, terwijl ze dat de Amerikanen ten opzichte van het Strafhof niet gunnen.