Gaan Ethiopië en Eritrea doorvechten om een strook zand?

In afwachting van een uitspraak over het grensconflict tussen Ethiopië en Eritrea loopt de spanning in beide landen op. Eind deze maand beslist een grenscommissie van het Internationaal Hof van Justitie in Den Haag over de betwiste 900 kilometer lange grens.

Die strook zand was in 1998 goed voor een 2,5 jaar durende oorlog die tienduizenden levens kostte en een miljoen mensen dwong hun huis te verlaten. Ruim een jaar is er nu een wapenstilstand, waarbij een 4200 man sterke vredesmacht een bufferzone bewaakt.

Beide regeringen hebben aangegeven dat zij de komende uitspraak zullen respecteren als die 'rechtvaardig is en in overeenstemming met koloniale verdragen'. Maar nu dat moment nadert, maken premier Zenawi van Ethiopië en zijn oude strijdmakker Afewerki, de huidige president van Eritrea, zich alvast op om van die ferme taal terug te komen.

Een speciale VN-missie, bestaand uit alle vijftien leden van de Veiligheidsraad, heeft net de buurlanden bezocht en een rapport uitgebracht. Dat is vrij terughoudend, waarschijnlijk omdat de reacties niet eenduidig waren. De VN maken de optimisten alvast duidelijk dat de uitspraak niet het einde van de vredesmissie, waaraan ook Nederland deelneemt, zal inluiden.

Het rapport benadrukt dat een ruil van territorium of civiel gezag ordelijk moet verlopen. De VN-missie zou moeten doorgaan tot de grens met merktekens is vastgelegd. Maar dat vergt eerst gedetailleerde kaarten die aan de hand van satellietfoto's gemaakt moeten worden.

In sommige grenszones zijn veel mijnen gelegd. Die moeten ook worden verwijderd voor het markeren kan beginnen. Het VN-team is vooral bezorgd dat dit hele proces zo lang gaat duren dat partijen ongeduldig worden en het recht in eigen hand nemen. De delegatie moest in het noordelijke Axum ook al van een hoge ambtenaar horen dat 'de Ethiopiërs' nooit een oneerlijke beslissing of een compromis zullen accepteren.

Het leven voor de gewone bevolking wordt er door deze zinloze oorlog niet makkelijker op. In Eritrea, de voormalige provincie van Ethiopië die in 1993 onafhankelijk werd, woonden 50000 Ethiopiërs. Andersom woonden er naar schatting 75000 Eritreërs in Ethiopië.

Zij moesten tijdens de oorlog naar 'huis' terugkeren. Daarbij werden stellen, en ouders en kinderen wreed uit elkaar gehaald omdat zij toevallig een andere nationaliteit bleken te hebben. Beide regeringen zagen deze mensen als 'bedreiging voor de nationale veiligheid'.

Serveerster Fireweni Hailu werkte negen jaar in de Eritreese hoofdstad Asmara tot zij gedeporteerd werd omdat zij een gele werkvergunning had, en dus als Ethiopische werd 'ontmaskerd'. ,,Na twee weken gevangenis werd ik per bus over de grens gezet. Mijn zoontje van twee mocht ik niet meenemen omdat zijn vader Eritrees is, en het kind in Eritrea is geboren.'' Hailu heeft haar zoon al een jaar niet meer gezien. Gevreesd moet worden dat de hereniging van deze en zoveel andere families nog lang op zich laat wachten.

Ook rechtstreeks verkeer of communicatie tussen de landen is niet mogelijk. Wie in het noorden van Ethiopië staat en de grens bij wijze van spreken ziet liggen, is bijna nog sneller in Eritrea door via Schiphol te vliegen.