Weg met de camera, leve de schandpaal

Een camera in het pashokje van een kledingzaak gaat te ver. Maar stel dat alleen dáár nog maar kleren worden gestolen, mag een winkel dan toch geen spiedend oog ophangen die in de gaten houdt wat er achter het gordijn gebeurt?

Dat vraagt Jantien Brak zich deze week af in de discussie over de stelling 'Big Brother is zo gek nog niet -meer camera's vergroten de veiligheid'. Ze krijgt geen antwoord. De meeste deelnemers beperken zich in het Trouw-debat tot 'Als je niets misdaan hebt, heb je ook niets te verbergen' of opmerkingen van gelijke strekking. Zij hebben geen moeite met het toenemend gebruik van camera's, zolang de veiligheid en de pakkans er door vergroot worden.

Maar waar de grens van Big Brother ligt, valt uit de opvattingen van de voorstanders niet te distilleren. Geen camera's in het pashokje en de toiletruimte, lezen we in diverse bijdragen, al is ook daar niet iedereen even stellig over. ,,Tenslotte doet het halve land zijn best om op tv te komen en is het bereid daar ook de meest intieme ervaringen prijs te geven'', aldus Jantien Brak cynisch.

De verruwing van de maatschappij maakt camera's nodig, oordeelt Ruud Bogaert. Hij denkt dat het gebruik veel mensen een gevoel van veiligheid geeft en zolang de criminaliteit blijft toenemen, kan dat volgens hem geen kwaad. ,,Schijnveiligheid dus'', reageert Brak vinnig.

Aanleiding tot het debat is de proef van V & D om in zijn winkel in Eindhoven 138 camera's op te hangen en een controlekamer bij de entree in te richten, voor iedereen zichtbaar. Als de proef tot minder diefstal leidt, krijgen ook andere filialen een batterij camera's. Kosten: 40 miljoen euro, een stuk minder dan de 100 miljoen euro die het bedrijf jaarlijks kwijt is door diefstal en agressiviteit.

Rinus van der Molen vindt het wegnemen van de oorzaken van criminaliteit en toenemend geweld nuttiger dan meer camera's: ,,Laten we proberen jongeren die niets om handen hebben, aan een baantje te helpen of een andere zinvolle dagbesteding te geven.'' Ook moet er strenger gestraft worden. Bernhard van der Feen: ,,De verhoging van de pakkans heeft geen zin als de consequentie nihil is. Pas als we de consequenties voor de dader voldoende opgeschroefd hebben, zal het nut van camera's toenemen.''

René van Slooten noemt het een illusie dat moreel verval gestopt kan worden door techniek. Het zal nooit lukken een probleem van een 'hogere', immateriële orde op te lossen met materiële voorzieningen, schrijft hij. ,,'Opsporing Verzocht' heeft de misdaad ook niet doen afnemen, noch het dalende aantal opgeloste misdaden kunnen keren. Evenmin heeft elektronische verkeersgeleiding de onbeschoftheid op de weg beïnvloed. Camera's zijn intimiderend: als er nog meer komen, zal ik V & D mijden.''

Mevrouw A. Harmsen, die als 'hoogbejaarde' in supermarkten en dure winkels komt, betwijfelt sterk of meer camera's de veiligheid vergroten. ,,Mijn winkeltassen zijn nog nooit gecontroleerd. Nu voel ik helemaal geen behoefte om gratis te winkelen, maar Big Brother zou zich er ook niets van aantrekken als ik het wel deed. Wie zich iets wil toe-eigenen, ziet daar vast wel kans toe.''

Bram Rutgers wil camera's in een winkel nog wel gedogen, maar verlangt dan ook ,,een camera in de controlekamer en een tv in de openbare ruimte, zodat iedereen kan zien wie er naar de beelden kijken en hóé er gekeken wordt. Dat voorkomt misbruik en misplaatst gebruik, zoals voyeurisme en ongein''.

F. de Jong koppelt meer camera's aan een strengere aanpak van openbaar drank- en drugsgebruik en het instellen van sociale dienstplicht: ,,Zonder mensen met ruggengraat is cameragebruik verspilling van geld.'' Joop Wassenaar gruwt van zoveel 'camera's tegen al wat mij niet aanstaat'. Het helpt volgens hem net zomin als een verbod op alcohol, invoering van de doodstraf of dienstplicht. Hij ziet dat in Finland, waar hij woont en waar het op straat niet veiliger is dan in Nederland. ,,Niet alleen omdat het hier de helft van het jaar pikdonker is, maar ook omdat men net als in België en Amerika vrij aan schietwapens kan komen en die ook graag gebruikt.''

Verschillende deelnemers noemen een verwijzing naar George Orwells boek '1984' onjuist. Het boek gaat over een dictatuur, terwijl het gebruik van camera's bedoeld is voor misdaadbestrijding, merkt Gerard van Heerde op. ,,Het doembeeld van '1984' is op dit moment inderdaad overdreven'', geeft Jurjen Kamphorst toe. ,,Maar het illustreert wel treffend dat informatie macht is. Een grotere concentratie van macht leidt ook tot meer machtsmisbruik. En dat vind ik eng. Gezien de snelle veranderingen die zich in de Nederlandse politiek kunnen voltrekken, weten we niet wie morgen regeert. Beloftes van de staat om netjes te handelen zijn niet waardeloos, maar vormen ook geen garanties.''

Arend Schulp ergert zich eraan dat hij overal bekeken, begluurd en beoordeeld wordt. Zolang hij niets misdoet, wil hij met rust gelaten worden. Hij prefereert de mogelijkheid om booswichten in het openbaar te kijk te zetten, al dan niet digitaal. Kunnen ze bekeken, en desnoods met digitale eieren bekogeld worden, zegt hij. ,,Weg met de camera, leve de schandpaal. Meer maatschappij, minder overheid. Die camera, dat ben jij.''

Ongelooflijk dat jíj leraar bent, verzucht Tara Geeta.