Crimineel komt toch, ongeacht visumplicht

Oost-Europeanen opnieuw verplichten tot het aanvragen van visa voor West-Europa is geen goed middel in de strijd tegen illegalen. Een visumplicht leidt slechts tot vernederende procedures voor de gewone Roemeen.

De politie heeft eind september tientallen illegale Bulgaren en Roemenen in Amsterdam en Den Haag opgepakt en uitgezet. Om te voorkomen dat dergelijke acties steeds moeten worden herhaald, pleit VVD-fractieleider Gerrit Zalm voor het herinvoeren van de visumplicht voor Oost-Europese landen. Als je een idee wilt hebben van de grenzen van het Roemeense geduld, praat dan vooral over zo'n herinvoering.

Voor de gewone Roemeense burgers stond het visumregime voor het reizen binnen de EU gelijk aan een langdurige periode van frustratie en vernedering. Tot 1 januari 2001 hadden alle Roemenen die de grens over wilden een visum nodig. Zelf zal ik nooit de dagen vergeten waarop een van mijn familieleden een visum nodig had om mij te bezoeken. De voorafgaande nachten waren een nachtmerrie, alsof je op de uitspraak voor een begane misdaad moest wachten. Was de aanvraag wel compleet? Zouden ze er zonder verdere problemen door worden gelaten? Wat als het verzoek niet werd ingewilligd? De spanning was groter dan bij de meest belangrijke examens in mijn leven, vooral ook omdat de uitkomst niet in eigen handen lag maar in die van vele anderen.

Iedere ochtend tussen drie en vier uur verzamelden mensen zich voor de ambassades van de Schengen-landen. Ze moesten er zeker van zijn dat hun naam bovenaan de lijst van aanvragers belandde, omdat de procedure anders niet in een dag kon worden afgehandeld. Het beeld was gênant. Ik had altijd het idee dat de muur die Europa zo lang had gedeeld, was verplaatst van de landsgrenzen naar de westerse ambassades in Boekarest. Aan de ene kant van die muur stonden de mensen met gemengde gevoelens: enerzijds het blijde vooruitzicht om naar het buitenland te gaan, anderzijds de wanhoop verbonden aan de vreselijke procedure. Veel van de wachtenden hadden honderden kilometers gereisd om in Boekarest een visum te kunnen aanvragen. De muur zelf werd bewaakt door goedgetrainde bodyguards die gespeend waren van enige emotie.

Aan de andere kant van de muur, in de ambassades, zaten de mensen die in de ogen van de wachtende menigte een welhaast goddelijke macht hadden. Met een ja of nee konden zij beslissen of iemand zou worden overspoeld met een gevoel van blijdschap of wanhoop. Vaak waren deze ambtenaren hun werk al zichtbaar beu, nog voor de dag begon.

De spanning tussen beide zijden van de muur was groot. Een visumaanvraag indienen kan worden vergeleken met een zware psychologische beproeving. De mensen die nu pleiten voor het weer invoeren van verplichte visa realiseren zich onvoldoende dat degenen die deze beproeving moesten ondergaan geen Roemeense criminelen waren. Het ging om ouders die hun kinderen in het Westen wilden bezoeken, om broers of zusters die elkaar weer wilden zien, om studenten die deelnamen aan een uitwisselingsprogramma, om onderzoekers met een studiebeurs, om artiesten of om zakenmensen die door hun partners in het Westen waren uitgenodigd.

Criminelen gebruiken geen visaprocedures om het land te verlaten. Zij gebruikten tot januari 2001 goed georganiseerde illegale netwerken en zij zullen dat bij herinvoering van een visumplicht opnieuw doen.

Een van die illegale netwerken is het vermelden waard. Een consul op de Nederlandse ambassade in Boekarest werd twee jaar geleden teruggehaald omdat door hem visa werden verstrekt in ruil voor zwart geld. Naar verluidt tot 3000 dollar per visum. Uiteraard was deze consul een uitzondering, maar het voorbeeld geeft aan dat mensen met slechte bedoelingen altijd mogelijkheden zien om de regels en formele visaprocedures te ontduiken.

Ik kan me geen grotere belediging voorstellen voor Roemeense burgers -die toch ook Europeanen zijn- dan ze terug te brengen in de vreselijke wachtrijen voor de ambassades. Er is geen ander voormalig communistisch land waar men zo positief is over deelname aan de EU. Tachtig procent van de Roemenen steunt het EU-lidmaatschap. Ook zijn het de Roemenen die het meeste vertrouwen hebben in de Europese Unie (74 procent, gevolgd door Bulgarije en Hongarije met ieder 72 procent), tegenover gemiddeld slechts 41 procent in EU-landen zelf.

Ik denk niet dat het probleem van een tiental Roemeense criminelen in Nederland wordt opgelost met een visumplicht. Die heeft alleen gevolgen voor de gewone burgers, die vijftig jaar hebben moeten wachten tot ze terugkregen waar zovelen mee geboren zijn: vrijheid van beweging. De Roemenen genieten sinds tien maanden de vrijheid van reizen en alle statistieken laten zien dat Europa niet wordt overspoeld met Roemenen. Vooral op psychologisch gebied is er iets veranderd: te weten dat de grenzen open zijn en dat ze zonder belemmeringen kunnen reizen, maakt dat Roemenen zich werkelijk vrij voelen. Daarnaast is het voor de Roemenen een zeer belangrijk teken dat hun land over een aantal jaren echt deel gaat uitmaken van de EU.

Criminelen stop je niet met visa. Er valt meer te verwachten van versterkte grenscontroles en meer samenwerking tussen de Roemeense en -in dit geval- de Nederlandse autoriteiten.

Ik betwijfel of Amsterdam zoveel veiliger is geworden na de arrestatie van een handjevol zakkenrollers. Net zo min als ik geloof dat Roemenen een groot probleem zijn of ooit zullen worden voor de Nederlandse samenleving. Iedere grote stad biedt kansen om criminele netwerken te ontwikkelen en ieder land heeft burgers die bereid zijn daar deel van uit te maken. Maar die burgers zijn niet representatief voor een heel land. En dat land hoeft daar dan ook niet voor te worden gestraft.

In het huidige politieke klimaat is het voor parlementariërs rechts van het midden makkelijk scoren met boude uitspraken tegen buitenlanders. Maar die moeten dan wel gestoeld zijn op de realiteit. Het opheffen van de visumplicht bracht Oost- en West-Europa nader tot elkaar. Het zou een doodzonde zijn om dat prille proces geweld aan te doen, alleen om politieke of electorale redenen.

Cristina Elena Cristescu werkt als correspondent in Den Haag voor de Roemeense sectie van BBC World en voor het Roemeense televisiestation Pro TV.