De bulldog van het bijzonder onderwijs

DEN HAAG - Ad Hermes - donderdag overleden - was in de jaren zeventig en tachtig het gezicht van het bijzonder onderwijs in de nationale politiek. Hij verdedigde de positie van dit onderwijs als een bulldog, een hond waarmee hij uiterlijk wel enige gelijkenis vertoonde. Met zijn gedrongen en omvangrijke gestalte bood hij een vervaarlijke aanblik. Dat beeld werd nog eens versterkt door de stapels dossiers die hij onder zijn armen placht mee te torsen.

Hermes was kamerlid tussen 1971 en 1994, aanvankelijk voor de KVP, later voor het CDA. Van 1978 tot 1982 was hij staatssecretaris van onderwijs in de drie kabinetten-Van Agt, onder achtereenvolgens de liberaal Pais, de sociaal-democraat Van Kemenade en zijn partijgenoot Deetman. Hij was in de jaren zeventig een geducht tegenspeler van Van Kemenade in het politieke debat over de middenschool, een uniform voortgezet onderwijs voor alle twaalf- tot vijftienjarigen. Dat debat was zo heftig en polariserend dat het vrijwel alle onderwijswoordvoerders uit die periode bekendheid gaf en opstootte in hun politieke loopbaan. Hermes dankte er net als de christen-democraten Van Leijenhorst en Kraaijeveld-Wouters een staatssecretariaat aan, de liberale Neelie Kroes een ministerschap.

In het begin van de jaren tachtig werkte het middenschooldebat nog zo door dat het CDA, toen het in 1981 weer met de PvdA ging regeren, Hermes en Deetman als waakhonden bij Van Kemenade zette. Deze dubbele bewaking weerspiegelde perfect de argwaan tussen PvdA en CDA in die periode. Tot teleurstelling van Hermes schoof premier Van Agt in 1982 niet hem, maar Deetman door naar de stoel van minister. Mogelijk speelde daarbij een rol dat Hermes zich enige jaren eerder intern had verzet tegen de abortuswet van De Ruiter-Ginjaar, maar meer voor de hand ligt dat hij voor een ministerspost politiek een maatje te klein en ook te weinig all round werd bevonden.

In 1987 raakte de politicus even in opspraak, toen hij voor de tweede keer met een glas te veel op achter het stuur van zijn auto werd betrapt.

De onverzettelijkheid waarmee Hermes de positie van het christelijk onderwijs in het nationale debat verdedigde, kreeg geleidelijk aan ook dogmatische, misschien meer nog reflexmatige trekken. Aan het eind van de jaren tachtig kwam hij steeds vaker in conflict met lokale CDA-bestuurders en fractiegenoten. De jonge generatie wilde de school 'aan de ouders teruggeven', ook als de consequentie was dat zij van kleur zou verschieten. En zij verzette zich niet tegen samenwerking tussen bijzondere en openbare scholen als die onvermijdelijk was. Het aanstormende kamerlid Wim van de Camp verklaarde destijds in deze krant dat het CDA niet uitsluitend uit was op verdediging van het confessionele onderwijs. Het ging de partij ook om het onderwijs als geheel. Deze uitspraak tekende de politieke vereenzaming van Hermes, die in de jaren vijftig zijn politieke carrière was begonnen in de gemeenteraad van Beverwijk. Hij kwam via het partijbestuur van de KVP in de landelijke politiek terecht. Hermes, geboren en getogen in Breda, is 72 jaar geworden.