Rapport Europese subsidies vertrekpunt voor zwartepieten

DEN HAAG/AMSTERDAM - Het kabinet en de Tweede Kamer zijn in opperste staat van paraatheid. Vandaag presenteert de VVD-er Henk Koning het langverwachte rapport over de manier waarop in Nederland zes jaar lang met Europese werkgelegenheidssubsidies is omgegaan. Maar eigenlijk verwacht niemand dat met het verschijnen ervan het gebakkelei ten einde is. In tegendeel.

Koning zelf zal namelijk geen antwoord geven op de vraag wie het meest verantwoordelijk is voor de fouten en misstanden met de zogenoemde ESF-gelden. Die conclusie laat hij, conform zijn opdracht, aan de politiek. En dat betekent dat het zwartepietenspel een nieuwe fase ingaat met een ongewisse uitkomst.

Koning heeft sinds februari alle informatie over ESF gekregen van zowel het ministerie als de arbeidsvoorzieningsorganisatie. Dat was nodig omdat de kamer vrijwel geen inzicht had in de ESF-problemen, maar wel geconfronteerd werd met een Europese Commissie die op grote onrechtmatigheden was gestuit en honderden miljoenen terugeiste. Hoe de Kamer ook om informatie vroeg, het ministerie en arbeidsvoorziening kwamen niet veel verder dan voortdurend naar elkaar wijzen. Pas na dreiging van een parlementair onderzoek naar de ESF-affaire besloot PvdA-minister Vermeend vervolgens Koning in te schakelen die alle feiten op een rijtje moest zetten.

De Kamer verwacht echter niet dat Koning met zijn rapport de lange lijst van 27 vragen die ze vlak voor de zomer heeft opgesteld, bevredigend zal antwoorden. De kamerleden van sociale zaken willen een gedegen en volledig inzicht in de rol van elke betrokken organisatie -inclusief de Tweede Kamer zelf-, de financieringsstromen, de regels vanuit Brussel, het departement en Arbeidsvoorziening zelf en de uitvoeringspraktijk van de subsidies. Het onderzoek van Koning lijkt vooralsnog voornamelijk een 'papieren' onderzoek. Kernfiguren in de Nederlandse ESF-geschiedenis werden tot hun verbazing niet gehoord door Koning.

De afgelopen maanden lijkt de ESF-affaire vooral op het bordje van de PvdA-fractieleider, oud-minister Melkert te zijn gekomen. Maar ook zijn opvolger, de huidige minister van binnenlandse zaken, De Vries en de huidige minister Vermeend, allen van de PvdA, zijn niet meer ontspannen. Vermeend moet formeel als bewindsman de politieke klap opvangen. Maar De Vries is nog steeds minister en kan dus ook beschadigd worden als hem wat te verwijten valt. Want alles hangt af van wat de Kamer met de bevindingen van Koning gaat doen.

Koning noemt geen namen. Het is aan de parlementariërs om zijn bevindingen aan verantwoordelijken te koppelen en een inschatting te maken van de ernst van de gemaakte fouten. De Kamer kan een parlementair onderzoek beginnen om de betrokkenen persoonlijk te horen. Daarvoor zijn de voorbereidingen al getroffen.

Melkert gaat daar echter niet op wachten. De PvdA-kroonprins gaat zich -na langdurig te hebben gezwegen- openlijk verdedigen. Vanmiddag geeft hij in een persconferentie zijn visie op de ESF-affaire. Het kabinet komt al dinsdag met een reactie, die minister Vermeend vervolgens mag toelichten. Uit die reactie zal moeten blijken welke (oud-)bewindspersonen het kabinet in bescherming gaat nemen en hoe hard de Kamer vervolgens gaat oordelen over de affaire.