De Verenigde Staten en de doodstraf

Vanmiddag wordt Timothy McVeigh terechtgesteld voor de bomaanslag in Oklahoma City. Een afschuwelijke daad, die 168 mensen het leven heeft gekost. McVeigh heeft steeds verklaard de aanslag alleen te hebben uitgevoerd. En hij heeft zich ongevoelig getoond voor het leed, slachtoffers en nabestaanden aangedaan. Een pleidooi tegen de doodstraf is ook daarom niet populair in de Amerikaanse samenleving. Toch zal de discussie over deze straf ook na vandaag onverminderd moeten voortgaan.

Ooit, in het midden van de jaren zestig, waren meer Amerikanen tegen de doodstraf dan ervoor. Na een moratorium van tien jaar stelde het hooggerechtshof in 1976 dat de doodstraf niet in strijd is met de grondwet van de VS. Sindsdien zijn 716 mensen terechtgesteld, voornamelijk mannen en dan weer vooral niet-blanken. De VS gaan hiermee in tegen een wereldwijde trend: sinds 1990 hebben 108 landen de doodstraf afgeschaft of opgeschort. Chili is de komende week de nieuwste op die lijst. De VS behoren tot een groep van vier landen waar, volgens Amnesty International, in 2000 de doodstraf veelvuldig werd toegepast. De andere zijn koploper China, Saoedi-Arabië en Iran.

Met regelmaat worden de VS door organisaties als Amnesty aan de schandpaal genageld omdat ze de doodstraf handhaven. Terecht. Dat die kritiek zich de laatste jaren toespitst op aspecten als het executeren van minderjarigen en verstandelijk gehandicapten, verhoogt de noodzaak om deze grootste westerse democratie onder druk te blijven zetten, opdat zij haar beleid wijzigt.

Zo'n verandering is een zaak van lange adem. Zeker, regelmatig laait de discussie op. Over de vraag of er geen onschuldigen worden terechtgesteld als gevolg van ondeugdelijk bewijsmateriaal. En of iedere verdachte wel een adequate verdediging krijgt. Maar het blijft een vrijblijvend debat zolang de Amerikaanse samenleving er ten onrechte van uitgaat dat de doodstraf een afschrikwekkende werking heeft. En zolang de meeste Amerikanen de doodstraf als vergelding zien: oog om oog, tand om tand. President Bush beschouwt verbetering van het onderwijs als een van de pijlers van zijn regeringsbeleid. Het zou van politieke moed getuigen als hij daarbij ook de educatie van de bevolking inzake de doodstraf betrekt.