Schuld erin geschreven, seks eruit

'Kerk en aids' heet de brochure die de Raad van Kerken vorig jaar zomer publiceerde. Pas volgende week vrijdag wordt het officieel gepresenteerd. Voor voortrekker Cor Ofman mosterd na de maaltijd, maar zinloos is de 'pastorale handreiking' niet.

'Halverwege de jaren tachtig werden we in de grote steden geconfronteerd met aids. Eerst was het een homoziekte, toen bleken ook hemofilielijders en druggebruikers slachtoffer'', zegt Cor Ofman, betrokken bij de aidshulpverlening. ,,Al snel dachten we na over wat de kerken konden doen -naast het pastoraat natuurlijk; alleen al pater J. van Kilsdonk heeft honderden uitvaarten van aidspatiënten geleid.''

De Amsterdamse Raad van Kerken onderkende de ernst van hiv-besmetting en riep een 'taakgroep aids' in het leven. Daar zat ook imam Hamza Zeid Kailani in. ,,Terwijl in Afrika de ziekte een homoziekte heette, noemde hij het al een ziekte van armoede.''

Een 'basisdocument', opgesteld door de Amsterdamse taakgroep, moest de gedachten helpen bepalen, ook voor de landelijke Raad van Kerken. ,,Toen we dat probeerden, wilde men zich niet uitspreken. Was het de Gereformeerde bond die traineerde? De rk kerk? Het blijft gissen. Maar meer dan tien jaar is het opgehouden.''

Pas in 1998 gaf de landelijke Rvk toe, zegt Ofman. ,,Het moest een 'pastorale handreiking' worden.'' Bij de totstandkoming werd duidelijk, waar ze al die jaren zo over hadden geaarzeld. ,,Ons 'basisdocument' was wel theologisch onderbouwd, maar naar hun smaak te weinig moralistisch. Kijk, wij gingen uit van barmhartigheid, de verantwoordelijken bij de Rvk misten het element 'schuld'. Dus haalden ze er een katholieke moraaltheoloog bij, die de schuld erin schreef.''

,,Schuld vind ik niet aan de orde. Als je, met alle kennis van nu, toch onveilig vrijt, dan neem je risico's, maar ik wil dan niet met een beschuldigende vinger wijzen of 'eigen schuld' zeggen. Het is anders als iemand met schuldgevoelens kampt.''

Niet alleen wat er níet in de eerste versie stond, ook wat er wél in voorkwam, stuitte op bezwaren.

,,Een tekst die Van Kilsdonk gebruikte bij ziekenzalving van aidspatiënten, haalde het niet; het was geen door de rk kerk goedgekeurd gebed. Die formele redenering ging niet op voor mijn eigen bijdrage. In de kerken ligt aids gevoelig -het is seksueel overdraagbaar, en seks ligt moeilijk. Ik stelde bijeenkomsten voor in parochie of gemeente, waar seksualiteit besproken moest kunnen worden. Het gaat bij seks altijd over anderen, maar hoe beleef je het zelf? Dat mocht dus niet.''

Vorig jaar zomer verscheen dan eindelijk 'Kerken en Aids'. ,,Het had lang geduurd en toen kwam het ineens uit voor we het wisten. Het kan geen toeval zijn dat het in komkommertijd was.'' Toen Ofman en de zijnen, terug van vakantie, de eerdere edities naast het kersverse boekje legden, waren ze 'teleurgesteld' en 'voelden een stuk boosheid'. ,,Ja, gewoon kwaad.''

,,Van Kilsdonk bracht de nodige relativering: 'Je bent naïef en dom geweest. Dit had je toch kunnen weten? Zo gaat dat.' Inderdaad, misschien zat er niet meer in.''

Een warme aanbeveling die aan publicaties in de serie 'Oecumenische bezinning' vooraf gaat, getekend door RvK-secretaris ds. Ineke Bakker, ontbreekt. Eerdere pogingen om het boekje gepresenteerd te krijgen, mede onder auspiciën van de Raad, strandden, alweer met formele argumenten. Ook vrijdag doet de Rvk niet mee: 'Tijdgebrek.' Ofman vraagt zich af, of de Raad wel zo blij is met het boekje.

En Ofman zelf? Ondanks zijn gepeperde kritiek is hij niet ongelukkig met de handreiking. Voor de grote steden met hun aidshulpverlening is het 'mosterd na de maaltijd'. ,,Maar op veel plaatsen kan het een rol vervullen. Ouders, grootouders die niet durven praten over wat hun (klein-)kind mankeert, kunnen er iets aan hebben.''

Daarnaast ziet Ofman een andere doelgroep. Voor de presentatie van het boekje 'Kerken en aids' volgende week is een Somalische moslima uitgenodigd. ,,We hopen dat ze het aandurft; als leden van haar clan te horen krijgen dat ze met hiv is besmet, wordt ze uitgestoten. Ze kan tot nu toe alleen met haar internist, de maatschappelijk werkster en met mij praten: allemaal witte mensen. Dat imam Hamza Zeid Kailani ook komt, kan in dat opzicht helpen.''

Een andere spreker is de -ook seropositieve- Belete Assefa, een orthodoxe Ethiopische arts. ,,Hij vertelt dat je voorheen in zijn land als echte man geprezen werd met een geslachtsziekte; met hiv word je doodgezwegen.''

,,Ik maak me zorgen dat aids in onze migrantenkerken onbespreekbaar is. Misschien kan 'Kerken en aids' daar goede diensten bewijzen.''

Landelijk netwerk 'Kerken en aids', Mozes en Aüronkerk, Amsterdam, 27 april, 13.30u, met M. Grandia-Feddema, mgr. H.C.A. Ernst, ds. R.F. Polanen, ds. K. van der Horst en imam Hamza Zeid Kailani. 020-6761552.