Plan-Terpstra voor sociale dienstplicht schrikt af

Vrijwilligerswerk voor jongeren bestaat allang, stelt Samen op Weg Jeugdwerk. In Brabant bijvoorbeeld loopt een project met honderd deelnemers. Een orthopedagoog vindt dat het plan voor een sociale dienstplicht jongeren alleen maar afschrikt. Dan zien ze al snel hoe erg het in de zorg en het welzijnswerk gesteld is.

Het idee van CNV-voorzitter Doekle Terpstra om jongeren maatschappelijk bewuster te maken door ze te verplichten stage te lopen binnen maatschappelijke organisaties (Trouw, 16 januari) is ondoordacht en naïef.

Terpstra verbaast zich erover dat jongeren in plaats van het doen van vrijwilligerswerk liever een baantje nemen om een mobieltje of een vakantie te bekostigen.

Ja, zo zit de wereld in deze tijd nu eenmaal in elkaar. Niet alleen bij jongeren en zelfs niet in de eerste plaats bij jongeren staan een behoorlijk inkomen en maatschappelijke status nu eenmaal hoog aangeschreven. Het feit dat zij zo weinig voelen voor vrijwilligerswerk komt niet in de eerste plaats door hun instelling maar door de status en het inkomensniveau van sociale functies.

Zoals bekend hebben wij -de politiek- een situatie laten ontstaan waarbij allerlei onderwijs- en welzijnsfuncties in aanzien zijn gedaald. Zowel de aard van het werk als de hoogte van de beloning hebben we onaantrekkelijk gemaakt en het is daarom alleen al niet fair de jongeren daarvan de dupe te laten worden. En als Terpstra zijn zin krijgt, worden zij behoorlijk de dupe omdat hij het verkrijgen van een schooldiploma mede afhankelijk stelt van het lopen van stages.

Zorg en onderwijs zijn de laatste jaren stelselmatig uitgekleed met als gevolg dat functies in die sectoren onaantrekkelijk zijn. Ontbreken van status en inkomen zijn de voornaamste oorzaken van gebrek aan werknemers in deze sectoren.

Vrijwilligerswerk is niets meer dan het oneigenlijk vervullen van taken die de overheid heeft laten liggen. Uit allerlei onderzoek, onder andere van motivatiepsychologen uit de Verenigde Staten, blijkt dat motivatie niet afdwingbaar is.

En hoe stelt Terpstra zich zijn idee praktisch voor? Het is uitdrukkelijk niet zijn bedoeling de jongeren te laten werken binnen instellingen, het gaat om kennismaken. Nu denk ik niet dat buurthuizen en verpleeghuizen zitten te wachten op rondlummelende ongemotiveerde jongeren die alleen maar in de weg lopen in een omgeving waar het evenwicht tussen draaglast en draagkracht bij de werknemers al lang uit balans is. Jongeren zullen inderdaad geconfronteerd worden met schrijnende situaties: verpleeghuizen waar door personeelsgebrek het douchen aan banden is gelegd, klassen kinderen die naar huis worden gestuurd wegens gebrek aan personeel, onhoudbare toestanden binnen de psychiatrie door gebrek aan deskundig personeel en financiële middelen.

Het is onzinnig te verwachten dat dit de sociale betrokkenheid van jongeren zal verhogen, integendeel. De jongeren zullen alleen maar bevestigd worden in hun vooroordelen, die achteraf helemaal geen vooroordelen blijken te zijn. Stage lopen zal een nog afschrikwekkender effect hebben en de motivatie doen afnemen. Het plan-Terpstra is zowel onrealistisch als contraproductief.

De problemen die Terpstra signaleert laten zich niet oplossen door simpele maatregelen en zeker niet wanneer die gekoppeld zijn aan dwang. Oplossingen moeten veeleer gezocht worden in een fundamentele verandering in de waardering van en de beloning voor maatschappelijke functies en dat is een kwestie van het nemen van de juiste politieke beslissingen die pas op middellange termijn hun uitwerking zullen krijgen.

Een ander bezwaar van dit soort plannen is dat men in toenemende mate maatschappelijke problemen probeert af te wentelen op het onderwijs. De scholen moeten het doen in plaats van de verantwoordelijkheid te leggen waar die hoort, namelijk in de gezinnen en in de politiek.

Laten we hopen dat het plan-Terpstra zo snel mogelijk in een gesloten kast verdwijnt. Je kunt nu eenmaal niemand dwingen om gelukkig te worden.