Schuivende panelen in de Vlaamse politiek

De crisis waar de Vlaamse Volksunie mee worstelt brengt het Vlaamse politieke landschap in beroering. Er gaan stemmen op voor het vormen van nieuwe coalities of partijen, zoals een nieuwe rechtse partij waar ontheemde conservatieven kunnen schuilen.

BRUSSEL - Na elke verkiezingswinst van het Vlaams Blok ontstaat in Vlaanderen de behoefte om het politieke landschap anders in te richten. Meer nog aan de linkerzijde dan aan de rechterkant van het politieke spectrum. Meestal blijft het bij goedbedoelde pogingen om in te spelen op de maatschappelijke veranderingen of om de brokstukken van partijen te verzamelen.

Vorige week dook uit het niets een voorstel op voor een linkse koepel, naar het voorbeeld van de Italiaanse olijfboomcoalitie. Vlaamse sociaal-democraten, groenen en vooruitstrevende nationalisten zouden gestructureerd moeten samenwerken -met behoud van hun eigenheid- en op één lijst verschijnenbij de verkiezingen.

Het zal, zo valt te vrezen, wel blijven bij een mooi maar ondoordacht plan. Enkele dagen eerder immers had de Vlaamse liberale europarlementariër Ward Beysen al een pleidooi gehouden voor een conservatieve partij in Vlaanderen. De Antwerpenaar had vastgesteld dat bij elke verkiezing in de afgelopen twintig jaar de kiezer steeds verder naar rechts opschuift. Hij is ontevreden dat zijn partij, de VLD, met een overwicht van rechtse kiezers, in een van de meest linkse regeringen van de afgelopen decennia zit. De Vlaamse Liberalen en Democraten gedragen zich meer als een links-liberale dan als de conservatieve centrumpartij, waar de kiezer volgens Buysen om vraagt.

Politicoloog Stefaan Walgrave van de universiteit Antwerpen geeft geen frank voor een nieuwe rechtse partij. Een doodgeboren kindje, denkt hij. ,,De rechtse niche is in Vlaanderen goed bezet. De vraag is alleen wie het centrum inpalmt. Maar daarvoor moeten we wachten tot na de verkiezingen van 2003.'' Walgrave ziet de VLD niet meteen naar rechts opschuiven. Die partij voelt zich als een vis in het water in de huidige paarsgroene coalitie. ,,Ik zie het niet gebeuren dat de VLD, nu ze eenmaal aan de vetpotten van de regering mag zitten, zal uiteenvallen in een links-liberaal en rechts-conservatief blok. Alleen bij een verkiezingsnederlaag is het denkbaar dat de partij naar rechts opschuift.''

Volgens de Antwerpse politicoloog is België niet simpelweg onder te verdelen in twee of drie politieke families. ,,We hebben het meest gefragmenteerde politieke landschap in de wereld met elf verschillende partijen in het federale parlement. Alleen Papoea Nieuw-Guinea is politiek meer versnipperd. Ik zie niet snel een links en rechts kamp ontstaan, eerder een strategiewijziging bij de partijen.''

Een onbekende factor is volgens Walgrave de CVP, de Vlaamse christen-democratische partij, die sinds juni 1999 in de oppositie zit. Als de partij na de volgende parlementsverkiezingen opnieuw buiten de coalitie blijft, zal zij meer rechts-conservatief worden. De CVP wordt dan volgens Walgrave misschien een partij die het gat opvult tussen het Vlaams Blok en politiek links.

De rol van de nationalistische Volksunie in dat proces zal slechts marginaal zijn. De partij die decennia heeft gevochten voor de Vlaamse ontvoogding, is door interne verdeeldheid gedoemd te verdwijnen. Walgrave: ,,Voortbestaan is uitgesloten op het moment dat de partij haar gezicht en kroonjuweel Bert Anciaux verliest''. De populistische Vlaamse minister van cultuur is dé stemmentrekker voor de Volksunie, die noodgedwongen een alliantie aanging met de progressieve beweging ID21 van Anciaux.

Walgrave ziet geen leegloop naar het Vlaams Blok van radicale Vlaams nationalisten uit de Volksunie. Dat proces heeft zich in de jaren zeventig al voltrokken. De Vlaams-nationalistische stroming binnen de Volksunie zal eerder opgaan in de VLD of de CVP, verwacht hij. Maar of daarmee een einde komt aan de politieke versnippering in Vlaanderen? ,,Herverkaveling blijft lastig'', zegt Walgrave. ,,Politieke partijen zijn per definitie strijdgroepen. Ze blijven, zelfs al vormen ze een alliantie, concurrenten van elkaar.''