Stem op Paul kan vreemd aflopen

Stemmen lijkt zo eenvoudig - kwestie van je hart volgen en vervolgens een rode knop indrukken of een vakje volkleuren. Maar zo simpel is het kennelijk niet. Luister naar de lijsttrekkers van de gevestigde partijen en je krijgt het idee dat er een hoop strategie en rekenwerk bij komt kijken.

Het begon allemaal met de VVD van Hans Dijkstal, die de kiezer waarschuwde dat 'een stem op Pim, een stem op Ad is'. Anders gezegd: je gaat voor Fortuyn en voordat je weet wat er gebeurt, heb je PvdA'er Melkert in het Catshuis geholpen.

Dat klinkt niet helemaal logisch, maar de VVD kan het uitleggen. Denk even mee: Fortuyn dreigt vooral veel zetels weg te kapen bij de liberalen. De rechtse stem versplintert op die manier en dat maakt de kans groter dat de PvdA de grootste wordt en Melkert straks in de kabinetsformatie het voortouw kan nemen. Net als Bill Clinton, die begin jaren negentig zozeer profiteerde van het succes van Ross Perot, dat George Bush senior het nakijken had.

Vorige week kwam Melkert met een eigen variant op deze doordenker. Geschrokken van de nederlaag van geestverwant Jospin in Frankrijk droeg hij de boodschap uit dat een stem op SP, GroenLinks of D66 in feite een stem op rechts is. Dus dat een stem op Jan, Paul of Thom een stem op Pim is.

Want kijk wat er in Frankrijk gebeurde: daar stemde links zo verdeeld, dat er in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen nog slechts een keuze rest tussen rechts (Chirac) en superrechts (Le Pen).

,,Iedere kiezer moet bedenken: een stem telt maar één keer!'', preekte Melkert vorige week voor de tv-camera's. Hij kreeg voor deze theorie afgelopen weekeinde steun uit onverdachte hoek: het vertrekkende GroenLinks-kamerlid Rabbae vindt een strategische stem op de PvdA verdedigbaar.

CDA-leider Balkenende laat zich evenmin onbetuigd. Hij beschuldigde Melkert onlangs van een doorzichtig opzetje. Geeft Balkenende de PvdA haar zin en sluit hij coalitievorming met de Lijst Fortuyn nu reeds uit, dan heeft hij in feite nog maar één potentiële partner over: diezelfde PvdA. Een keus tegen Pim is zo een keus vóór Ad. Balkenende voelt er niets voor om zichzelf in zo'n klem te manoeuvreren.

En dat is weer reden voor Melkert om in de zalen in het land de waarschuwing te laten horen: een stem op Jan Peter kan een stem op Pim betekenen.

Ondertussen doet D66-voorman De Graaf net als Melkert de kiezer een heilige belofte: no way dat zijn partij in zee zal gaan met de Lijst Fortuyn. ,,Een stem op Thom is een stem tegen Fortuyn'', klonk het al enkele maanden geleden op verkiezingsbijeenkomsten.

Wie alle verkiezingsretoriek serieus neemt, kan concluderen dat een stem op Jan Peter, Hans, Thom, Paul en Jan (Marijnissen, SP) allemaal een stem op Pim kan betekenen. Daar staat tegenover dat een stem op Pim, Jan Peter, of Paul het risico van een stem op Ad inhoudt.

Wie dan denkt te kunnen uitwijken naar Kars (Veling, van de ChristenUnie) moet ook oppassen. Want volgens de peilingen komt een eventuele premier Melkert zonder steun van CDA, GroenLinks en ChristenUnie niet aan een meerderheid voor zijn eventuele kabinet.

Zo bezien is eigenlijk alleen een stem voor Bas (van der Vlies, SGP) ook echt een stem voor Bas.