Premier Aznar jaagt Eta-partij ondergronds

De dagen van Eta-partij Batasuna als legale politieke groepering zijn geteld. Het Spaanse parlement heeft een wet aanvaard die het mogelijk maakt partijen te verbieden die terrorisme en separatisme steunen. Premier Aznar heeft aangekondigd daarmee de 'Eta-handlangers' aan te pakken.

AMSTERDAM - Dat de Baskische partij Batasuna wat met de Eta te maken heeft, lijdt geen twijfel. Zo is een van haar leden in het Baskisch parlement, Josu Ternera, de voormalige nummer twee van Eta, veroordeeld wegens moord. Partijleider Arnaldo Ortegi heeft vastgezeten omdat hij hand- en spandiensten verrichtte.

Het komt vaker voor dat ex-terroristen een rol spelen in politieke organisaties, zie Noord-Ierland en Israël. Maar het gebeurt in Spanje ook andersom. Eind vorig jaar wordt een Batasuna-raadslid opgepakt bij een jacht op vermoedelijke Eta-leden. In zijn garage staat een auto waarin een bom is aangebracht. De afgelopen jaren zijn honderden Batasuna-leden aangehouden wegens terroristische activiteiten.

Voor de Spaanse premier José María Aznar is de zaak zonneklaar: Eta, de partij Batasuna, de gewelddadige jeugdbeweging Segi en de Baskische krant Gara zijn een pot nat. En hij gaat met Batasuna korte metten mee maken nu zijn wet op de politieke partijen is aangenomen. De Spaanse senaat stemde dinsdag met een overweldigende meerderheid in met zijn voorstel: 214-15, zoals eerder de Spaanse Tweede Kamer deed (304-16).

De wet stelt de regering, 50 parlementariërs of 50 senatoren in staat het hooggerechtshof te vragen een politieke partij te verbieden. Dat kan wegens het verdedigen van terroristisch geweld, het plaatsen van veroordeelde terroristen op kieslijsten of het niet respecteren van de grondwet. Alle drie gronden om Batasuna uit te sluiten. Aznar zal de procedure in gang zetten zodra de nieuwe wet is gepubliceerd in het Spaanse staatsblad, en daarmee officieel wordt.

De Partido Popular-leider krijgt de steun van de Psoe, de Spaanse socialisten. Hun premier Felipe González nam het initiatief Batasuna te verbieden, na de moord in 1996 op de socialistische voorman in Baskenland, Fernando Múgica. Die werd afgemaakt met een nekschot, het handelsmerk van het Eta-commando Donosti. Dat had in de 2,5 jaar daarvoor negen anderen op dezelfde manier vermoord.

In die tijd waren ook de gematigde Baskische nationalisten (PNV) nog voor een verbod van de Eta-partij. Dat ligt anders na de -mislukte- poging van de PNV met Batasuna samen te werken voor een onafhankelijk Baskenland. Onderdeel daarvan was een Eta-bestand. Sinds de Baskische terroristen hun geweldcampagne begin 2000 hervatten, nam Aznar ook de PNV op de korrel wegens het heulen met de Eta-partij.

De PNV die al meer dan twintig jaar Baskenland regeert, is daarom bevreesd dat de nieuwe partijwet ook op haar wordt toegepast. Temeer omdat ook de gematigde nationalisten de grondwet niet accepteren, die Spanje een en ondeelbaar noemt. Leider Xavier Arzalluz ging twee weken geleden in de tegenaanval. Vlak voor een demonstratie in Bilbao tegen de nieuwe wet, riep hij op binnen 15 tot 20 jaar -en zonder geweld- een onafhankelijk Baskenland te realiseren.

Tienduizende nationalisten, zowel Eta- als PNV-aanhangers, liepen in Bilbao zij aan zij. Die mensen, in elk geval de Batasuna-kiezers, worden buiten de wet geplaatst bij een verbod van de Eta-partij, zeggen de critici van Aznar. Bij de laatste verkiezingen scoorde Batasuna 10 procent, 143000 stemmen. Drie Baskische bisschoppen namen het voor hen op in een herderlijk schrijven. Zij geloven dat het verbieden van Batasuna de spanningen in Baskenland alleen maar groter maken. In hun kielzog pleiten 358 priesters voor het recht van de Basken hun eigen lotsbestemming te kiezen.

Aznar was des duivels, sprak van een 'intellectuele en morele perversie' van de geestelijken. Maar de premier, gedreven door het feit dat hij in 1995 ternauwernood aan de dood ontsnapte bij een Eta-aanslag, gaat ondertussen onverdroten voort in zijn oorlog tegen Eta. Daarin heeft hij een pact met de socialisten tegen het terrorisme gesloten, kreeg hij Frankrijk zover met hem samen te werken, en wist hij vorig jaar Eta op de EU-lijst van terreurbewegingen te krijgen. Een verbod van Batasuna ziet hij als een volgende stap naar een overwinning. De vijf Eta-aanslagen dit weekeinde tegelijk met de EU-top in Sevilla, bewijzen evenwel dat het nog niet zover is.