Duurzaam bouwen door niet te bouwen

AMSTERDAM - Duurzaam bouwen hoeft niet duur te zijn en de creativiteit van de architect wordt er niet door beperkt. De Nederlandse Bond van Architecten (BNA) presenteert vandaag een nieuwe strategie voor duurzaam bouwen. ,,Nieuwbouw is niet altijd nodig'', luidt één van de aanbevelingen.

,,Duurzaam bouwen -in de vakwereld altijd afgekort met 'dubo'- is de laatste jaren een beetje vervelend begrip geworden'', licht BNA-voorzitter Kees van der Hoeven toe. ,,Het klinkt net als een doe-het-zelfzaak: hubo.''

Op de nationale dag duurzaam bouwen, die jaarlijks georganiseerd wordt, heeft Van der Hoeven gisteren de nieuwe BNA-strategie aan demissionair staatssecretaris Van Geel (milieu) overhandigd. De BNA-voorzitter spreekt liever van 'vitale' architectuur, een begrip dat 'dubo' moet gaan vervangen. De strategie staat samengevat op een knalroze poster. 'Gebruik het huidige gebouw en bouw niet', 'Gebruik een gebouw tijdelijk' en 'Gebruik een tijdelijk gebouw', staat daar bijvoorbeeld in grote letters op.

Van der Hoeven loopt deze aanbevelingen langs. ,,Pleiten voor niet-bouwen lijkt misschien tegennatuurlijk voor een architect, maar voor het milieu kan het beter zijn geen nieuwbouw te plegen. Een architect die een opdracht krijgt, moet eerst onderzoeken of de potenties van het huidige gebouw misschien toch goed genoeg zijn. Herinrichting van het bestaande pand kan een goede oplossing zijn.''

Mocht nieuwbouw wel nodig zijn, dan dient de architect al in de beginfase van het ontwerp te anticiperen op andere functies of gebruiksmogelijkheden in de toekomst. ,,De levensduur van een gebouw is doorgaans veel langer dan de periode dat de eerste gebruiker erin zit. Bouw daarom flexibel, zodat het mogelijk is, zonder ingrijpende verbouwingen, veranderingen aan te brengen.''

Of zet, om dezelfde reden, een gebouw neer met een tijdelijk karakter. De materialen zijn dan zodanig gekozen dat het pand gemakkelijk te demonteren is zodra het gebouw overbodig wordt. ,,De verschillende onderdelen moeten dan wel herbruikbaar, recyclebaar of composteerbaar zijn'', schrijft de BNA.

Sommige architecten, vertelt Van der Hoeven, denken al zo, net als sommige opdrachtgevers, bouwers en gebruikers. Maar door de bank genomen neemt de aandacht voor duurzaam bouwen juist af. ,,Neem het strategisch akkoord van dit demissionaire kabinet'', illustreert Van der Hoeven. ,,Het milieu krijgt geen prioriteit.''

Zelf voelde de Nederlandse architectenkoepel zich ook gestimuleerd om meer op dit terrein te doen door de wereldwijde koepelorganisatie, de Union Internationale des Architectes (UIA). Volgens de UIA heeft de architect een eigen verantwoordelijkheid op het gebied van duurzaam bouwen. ,,Nu beperkt de architect zich vaak tot het afvinken van de lijstjes die voorschrijven wat wel en niet mag. Die verf wel, die niet; dat materiaal wel, dat niet.''

Wat de BNA betreft zou de architect ook na de oplevering zijn gebouw moeten blijven bezoeken; op hun beurt zouden de gebruikers en opdrachtgevers hun ervaringen moeten terugkoppelen naar de architect.

,,In de bouw wordt niet geëvalueerd'', stelt Van der Hoeven. ,,De bouw is een beetje dom, fouten in het gebruik van de materialen en in de organisatie van de gebouwen worden steeds opnieuw gemaakt. Als de architect meer bij het gebruik en beheer van zijn gebouwen betrokken blijft, kan hij ervan leren en deze fouten bij een volgend ontwerp voorkomen.''