Paarse krekeltjes

Deze week moest ik maar steeds denken aan de fabel van de krekel en de mier. In het zweet zijns aanschijns ploeterde het miertje om zijn wintervoorraad op peil te brengen, terwijl de krekel danste en speelde in de warme zomerzon. U weet hoe het afliep met de krekel toen de kille winter naderde. Het klopt natuurlijk niet helemaal maar ik zou deze fabel van toepassing willen verklaren op acht jaar paars beleid. Zeven jaar lang koesterde het kabinet zich in de weelde van een gunstig internationaal economisch klimaat. Dit godsgeschenk viel Paars in de schoot, het ging er maar om wat er mee gedaan zou worden. De keus viel op terugdringing van het overheidstekort, niet onredelijk. Maar het komt natuurlijk aan op de manier waarop. Minder uitgeven vanzelfsprekend, of meer inkomsten binnenhalen, of een combinatie van beide.

Het paarse kabinet koos echter voor een onorthodoxe weg door tegemoet te komen aan het liberale stokpaard van de lastenverlichting. Maar als er minder belasting betaald wordt, moet er dus extra bezuinigd worden om de rekensom toch kloppend te krijgen. Dat gebeurde dus ook. In de publieke sector werden draconische bezuinigingen aangekondigd. Acht jaar geleden wilde de PvdA negen miljard bezuinigen, het werden er achttien. Het was de prijs voor het premierschap van Wim Kok. Mij werd toen definitief duidelijk dat verkiezingsprogramma's nog niet het papier waard zijn waarop ze gedrukt zijn.

Het signaal dat het paarse kabinet gaf, was overigens glashelder. Ga niet werken in de publieke sector (onderwijs, gezondheidszorg, openbaar vervoer) want daar is het de dood in de pot. Kies voor de 'markt', en ja hoor, er werd formidabel verdiend in de 'nieuwe' economie, tot de zeepbel knapte, zoals dat ook ooit eens met de tulpenrage gebeurde. Maar ondertussen werd iedereen die voor het onderwijs of de zorg koos, als maatschappelijk mislukt nagewezen. Opleidingen in die sectoren stroomden leeg.

Het venijnige van bezuinigingen in de publieke sector is dat de gevolgen ervan pas na jaren gaan doorwerken. Pas dan blijkt dat er geen leraren meer zijn, omdat tien jaar eerder een loopbaan in die richting ontmoedigd werd. Pas dan blijkt wat het betekent om bezuinigingen door 'natuurlijk verloop' op te vangen. Als iedereen vervroegd uitgetreden is, blijkt er plotseling niemand meer te mogen worden aangesteld omdat de kaal geplukte begroting dat niet meer toelaat. Als men geld in de zak houdt door geen periodiek onderhoud te plegen, dan staan plotseling alle treinen op hetzelfde moment midden in het weiland stil.

In het zevende jaar van Paars, met verkiezingen op komst, brak bij de coalitie het besef door dat onze publieke sector, zowel wat de publieke voorzieningen als de infrastructuur betreft, is uitgewoond. Er werden miljarden in het vooruitzicht gesteld. Dat klinkt beter dan het is. Het duurt immers jaren voordat goede onderwijzers en verpleegkundigen zijn opgeleid, als ze al willen kiezen voor zo'n loopbaan.

Maar de paarse zomer is voorbij. De internationale economie is in elkaar gestort en volgend jaar, zo wordt aangekondigd, is er weer een begrotingstekort. We horen alweer de pleidooien voor extra bezuinigingen. Dat is dan het resultaat van acht jaar Paars: een begrotingstekort en een uitgewoonde publieke sector.

De paarse bewering dat bezuinigingen nodig waren om de overheidsfinanciën te saneren is een leugen. Die draconische bezuinigingen waren nodig omdat men ook lastenverlichting wilde. De noodzakelijke inhaalslag kan in de huidige omstandigheden slechts gerealiseerd worden als er onvoorwaardelijk voor scherpe belastingverhoging gekozen wordt. Dat heb ik Melkert en al die andere paarse krekeltjes nog niet horen zeggen. Poseren als kampioen crime-fighter is een stuk makkelijker.