De burger is geen jojo

Het lijkt wel of de benoemde burgemeester in Nederland het eeuwige leven heeft. CDA, VVD en LPF stelden de afgelopen zomer in hun strategisch akkoord dan wel de rechtstreeks gekozen burgemeester in het vooruitzicht, maar de samenwerking was nog niet verbroken of CDA-leider Balkenende nam alweer afstand van dit voornemen.

Hoewel hij daarmee handelde in de lijn van zijn verkiezingsprogram, dat zich voor handhaving van de kroonbenoeming uitspreekt, was dat staatkundig toch niet zo vanzelfsprekend. Datzelfde kan worden gezegd tegen de VVD, die zich het afgelopen weekeinde net zo halfslachtig opstelde door de gekozen burgemeester voorwerp van weer een nieuwe studie te maken. Zo gemakkelijk kunnen beide partijen zich niet van dit onderdeel van het strategisch akkoord af maken. Het gaat hier niet om een onderwerp in de orde van een onsje meer of een onsje minder, maar om de inrichting van ons openbaar bestuur en de verhouding tussen het bestuur en de burgers. Afspraken daarover kunnen daarom niet vrijblijvend zijn; zij verplichten.

In het strategisch akkoord stelden CDA, VVD en LPF vast dat het systeem van benoeming door de Kroon is verouderd en dat een rechtstreeks gekozen burgemeester kan bijdragen aan een betere invloed van de kiezer op beleid dat zijn directe leefomgeving in hoge mate bepaalt. Van deze waarnemingen is het moeilijk terugkomen op straffe van verlies van geloofwaardigheid. Nu weet iedereen wel dat een regeerakkoord een compromis is, maar je kunt niet bij wijze van compromis vaststellen dat een systeem achterhaald is. Dat is het of dat is het niet.

Wat het tweede punt betreft, de versterking van de invloed van de kiezer op het bestuur, hoeven CDA en VVD zich politiek niet langer verplicht te voelen tegenover de LPF (hoewel ze met deze partij doorregeren alsof het vertrouwen nooit is opgezegd), maar wel tegenover de burgers. Door afstand te nemen van de afspraken over de gekozen burgemeester wekken CDA en VVD de indruk dat ze weer willen overgaan tot de oude orde van de dag en dat ze van de zomer louter uit opportunisme handelden. Maar zo zijn we niet getrouwd. Het kabinet-Balkenende beloofde op prinsjesdag de burger als 'drager van de maatschappij' ernstig te nemen. Met die burger mag je dus zeker niet jojoën.