Manhattan hoest

De terroristische aanslagen op 11 september waren niet alleen een politieke, economische en psychologische ramp, maar hebben mogelijk ook verstrekkende gevolgen voor het milieu. Talloze Newyorkers kampen met fysieke klachten, veroorzaakt door de branden die maandenlang nasmeulden op Ground Zero. Volgens de autoriteiten is er geen enkele reden voor bezorgdheid.

'Op de hoek van Broadway en Barclay Street, precies tussen het stadhuis van New York en Ground Zero, staan drie asbestwerkers in de winterse kou te wachten voor de deur van een rijdende kliniek. De kliniek werd afgelopen week geïnstalleerd voor arbeiders die na 11 september werden ingezet bij de schoonmaken rond het voormalige World Trade Center.

William Mawyin (27), Humberto Farfan (63) en Carlos Cedeo (38), alle drie afkomstig uit Ecuador, werkten tussen half september en eind december in een met stof en as overdekt kantoorgebouw pal naast Ground Zero. Gedurende die maanden ontwikkelden ze dezelfde klachten: ademhalingsmoeilijkheden, hoofdpijn, geïrriteerde ogen, pijn in de borst, slapeloosheid en gewichtsverlies.

Als ervaren asbestwerkers droegen ze de juiste bescherming, zoals goede stofmaskers. ,,Maar alleen binnen, tijdens het werk, niet als we naar buiten gingen om te eten'', zegt Mawyin. Nu het werk achter de rug is gaat het iets beter met ze, maar toen ze hoorden dat ze zich hier gratis konden laten onderzoeken kwamen ze onmiddellijk op de tot medische spreekkamer omgebouwde camper af, waar artsen bloed afnemen en hun klachten aanhoren.

,,Ik heb geen verzekering'', licht Mawyin toe. ,,Ik heb drie doktersbezoeken zelf moeten betalen en het enige wat de arts die naar mijn gehoest luisterde kon bedenken, was dat ik verkouden was.''

In de eerste vier dagen hebben zo'n zeventig mensen zich laten nakijken, vertelt Omar Henriquez, die namens de New York Committee for Occupational Safety en Health (de arbodienst) het project begeleidt. Onder hen zijn veel Latijns-Amerikaanse, al dan niet illegale, immigranten die onverzekerd zijn en niet aangesloten bij een vakbond, en die nauwelijks toegang hebben tot medische zorg. Henriquez: ,,Als blijkt dat ze door arbeidsomstandigheden ziek zijn geworden dan hebben ze recht op medische hulp, ongeacht hun legale status.''

Die arbeidsomstandigheden zijn in sommige gevallen ronduit slecht geweest. Een veertigjarige man afkomstig uit Colombia, die juist de camper heeft verlaten, vertelt in gebroken Engels dat hij gedurende twee maanden zonder enige bescherming stof heeft verwijderd. Hij laat enthousiast een stofmasker zien dat hij binnen heeft gekregen.

Henriquez is sceptisch over de geruststellende geluiden die autoriteiten laten horen over de gezondsheidsrisico's in Lower Manhattan. ,,Ik ben geen expert, maar denk je dat twee gebouwen van 110 verdiepingen hoog, met daarin asbest, glasvezel, computers, tapijt, verf, meubels, elektriciteitskabels en wat al niet, in vlammen kunnen opgaan en instorten zonder dat dat effect heeft op de lucht hier? Ik geloof er niets van.'' Reguliere artsen weten zich volgens Henriquez vaak geen raad met de problemen waarmee mensen sinds 11 september kampen.

Er loopt een vrouw langs. Ze zegt een straat verderop te werken en al maanden te hoesten, en vraagt of zij zich ook mag laten onderzoek. Henriquez moet haar teleurstellen. Maar hij drukt haar op het hart een bedrijfsarts te bezoeken. ,,Die sturen je niet weg met een antibiotica-kuur of een hoestdrankje, maar vragen naar de omstandigheden waarin die klachten zijn begonnen.''

De Environmental Protection Agency (EPA), het Amerikaanse departement voor milieu, heeft in de afgelopen maanden meer dan 3500 metingen uitgevoerd van de kwaliteit van de lucht op en rond Ground Zero. Vlak na de ramp waren de bevindingen volgens EPA al niet alarmerend en sindsdien is de lucht alleen maar beter geworden. Evengoed heeft men vanaf het begin iedereen die zich binnen het getroffen gebied begeeft sterk aangeraden zich met stofmaskers te beschermen.

Vrijgekomen asbest dat zich in de World Trade Center-gebouwen bevond vormde zelfs in het begin geen direct gevaar, aldus EPA. ,,We hebben mensen die naar hun appartementen terugkeerden aangeraden professionele hulp in te schakelen bij het schoonmaken of, als ze slechts bescheiden hoeveelheden stof aantroffen, het zelf met vochtige doeken weg te halen'', zegt Mary Mears, woordvoerster van de Newyorkse afdeling van EPA. In samenwerking met de gemeente heeft EPA zo snel mogelijk het stof van straten en gebouwen in lower Manhattan verwijderd. Gecombineerd met het natspuiten van vrachtwagens die puin afvoeren en het laten wassen van de werkers - en hun kleding - die Ground Zero verlaten, is het verspreidingsrisico van asbest minimaal, volgens EPA.

Maar veel bewoners van Lower Manhattan zijn er niet gerust op. Op diverse plekken hebben huurders zich verenigd in huurstakingen uit protest tegen eigenaren die hun panden na 11 september niet adequaat hebben laten onderzoeken en reinigen. Dat lijkt een taak van de gemeente, maar bij het New York City Department of Health, de gemeenteafdeling voor volksgezondheid, reageert woordvoerder Greg Butler afwijzend op de vraag waarom de lokale overheid niet voor uitgebreidere schoonmaak-acties zorgt: ,,Waarom zou de gemeente verantwoordelijk zijn voor iets wat EPA al doet?''

Dit is precies waar bewoners over klagen: met hun zorgen worden ze van EPA naar de gemeente gestuurd en weer terug. Intussen menen ze dat hun daken en dakterrassen nog niet stofvrij zijn en vormen ventilatie- en airconditioningsystemen een bron van zorg. Soms huren bewonerscomités zelf onafhankelijke onderzoekers in die ventilatiebuizen en schachten testen op de aanwezigheid van gevaarlijke stofdeeltjes.

De resultaten van die testen komen lang niet altijd overeen met die van EPA, zegt Joel Kupferman, directeur van het New York Environmental Law and Justice Project, een niet-commerciële instelling die milieuproblemen onderzoekt en bij de overheid aankaart. Kupfermans instantie liet eigen metingen uitvoeren in een appartementencomplex waar bewoners klaagden over onder meer astma-aanvallen, hoofdpijn en piepende ademhaling. De onderzoekers troffen er asbestconcentraties aan 555 keer hoger dan toegestaan en glasvezel in zorgwekkende hoeveelheden. Maar EPA betwist de toegepaste testmethoden en kon in hetzelfde gebouw geen alarmerende verontreinigingen ontdekken.

Kupferman beweert dat EPA en de lokale overheid informatie achterhouden. Zo werden onderzoeksresultaten van de eerste weken - die wezen op verhoogde concentraties dioxine, pcb's, chroom en lood op en rond de rampplek - pas eind oktober, na juridische druk van zijn kant, door EPA bekendgemaakt.

Volgens Kupferman hebben de autoriteiten ten onrechte stelselmatig geruststellende berichten naar buiten gebracht. ,,Onmiddellijk na de ramp stonden artsen klaar om te vertellen dat alles in orde was, zelfs nog voordat er betrouwbare data beschikbaar waren. De - voormalige - burgemeester kreeg allerlei onderscheidingen voor het feit dat hij de stad zo snel weer op de rails heeft gekregen, maar er wordt voorbijgegaan aan het feit dat er meer aan de hand is.''

Dat er iets aan de hand is valt nauwelijks te ontkennen. Een kwart van de Newyorkse brandweerlieden heeft ademhalingsproblemen of kampt met wat al de 'Ground Zero-hoest' wordt genoemd. Bij een aantal mensen die op Ground Zero werken - en regelmatig worden gecontroleerd - werd onlangs een verhoogd kwikgehalte in het bloed aangetroffen. Dr. Len Horovitz, een longspecialist verbonden aan het Manhattan Eye, Ear & Throat Hospital, vertelt dat hij na de ramp een aanzienlijke toename zag van patiënten met ademhalingsmoeilijkheden, pijn in de borst en bronchiale kramp. Maar dat is voor Horovitz nog geen reden voor paniek: ,,Die klachten zijn te verwachten bij zo'n grote brand, gecombineerd met de brandstoffen aan boord van de vliegtuigen en de chemicaliën die zijn gebruikt om de branden te blussen.''

Nu de vuren eenmaal uit zijn, zijn de klachten volgens hem afgenomen. Ernstige zorgen over mogelijk vrijgekomen schadelijke stoffen maakt hij zich niet. ,,Het was geen chemische opslagplaats, het waren gewone gebouwen.''

Niet iedereen die de afgelopen tijd regelmatig in Lower Manhattan is geweest heeft fysieke problemen. In Brady's Tavern, een kroeg vier straten ten noorden van het voormalige WTC-terrein, waar op deze winterse middag een ploeg bouwvakkers zit te lunchen met hamburgers en veel bier, klinken geen klachten. Jim, een jonge bouwvakker, heeft meerdere malen op Ground Zero gewerkt maar ondervond nooit problemen en zijn collega's evenmin. ,,Degenen die nu klachten hebben lijken vooral mensen te zijn die er dag in dag uit zijn geweest.''

De intensiteit en omvang van de ramp en het verspreidingsgebied van rook en stof zijn zo groot dat experts niet kunnen voorspellen wat de gevolgen op langere termijn zullen zijn. Om die reden hebben verschillende medische onderzoekscentra in New York initiatieven genomen tot grootschalige studies. De Mount Sinai School of Medicine is begonnen met het verzamelen van gegevens van zwangere vrouwen die zich op 11 september in de buurt van het World Trade Center bevonden. The New York Academy of Medicine is gestart met het aanleggen van een databestand van iedereen die zelfs maar een dag op Ground Zero heeft gewerkt.

De voortdurende onzekerheid is een kwelling voor veel bewoners van Battery Park City en TriBeCa, respectievelijk ten westen en noorden van Ground Zero gelegen buurten. Sommigen blijven optimistisch en proberen er het beste van te maken. Zo probeert een groep actieve ouders 1 miljoen dollar in te zamelen voor de installatie van een overdekte speelplaats, een opblaasbare tent die de kinderen een beschermde recreatieruimte moet bieden. Anderen nemen geen risico. Veel ouders die na hun evacuatie nog niet zijn teruggekeerd, twijfelen of ze de plattelandsgemeentes in de omgeving van New York weer zullen verruilen voor de stad. Ze willen wel, maar de tegenstrijdige berichten over de risico's in hun voormalige buurten weerhouden hen ervan.