Woordspel

Srebrenica spookte deze week nog een keer door ons huis en vulde uren televisie. Blom, Van Kemenade, De Grave, Voorhoeve, Van Mierlo, weer Voorhoeve, Kok.

Het waren de laatste dagen van de parlementaire enquêtecommissie en die waren vooral voorbehouden aan de politieke hoofdrolspelers, terwijl twee rapporteurs nog eens hun -tegenstrijdige- bevindingen mochten toelichten. In de actualiteitenrubrieken gaven buitenstaanders hun commentaren (Van Middelkoop, Koedijk) en langzaam zien we de contouren van een eindrapportage in beeld komen -een lijvig commissieverslag dat straks naast het Niod-rapport een plaats in ons nationaal archief krijgt, een grafsteen op een drama.

Er zat enig venijn in deze staart. Tussen de onderzoekers Blom en Van Kemenade stond het woordje onwil, dat woordje dat in het Niod-rapport zo cruciaal was in de beoordeling van de informatiestroom van de landmachttop naar de minister. Van Kemenade was in zijn onderzoek blijven steken bij onkunde. Door tijdgebrek, vermoedde Blom om er niet te veel lelijks over te zeggen.

Blom haalde ook zoveel mogelijk narigheid uit het woordje onwil door te verwijzen naar Van Dale: onwil is gebrek aan goede wil, maar fraai was de vraagformulering van het commissielid Vergeer: ,,Maar hoe kunt u aantonen dat hier meer is dan onkunde, namelijk dat het een kwestie is van wil en wil is iets bewusts en dat hier bewust iets niet gewild is?'' Blom fladderde wat om het begrip heen toen Vergeer nog eens doorvroeg: ,,Maar is dat gebrek aan goede wil een bewuste handeling of is dat iets dat je doet omdat je onkundig bent?''

Het element van het bewustzijn is niet het meest belangrijke, zei Blom en zette zijn mengeling van onkunde, onwil en cultuurverschillen weer op het vuur, een brouwsel dat de Grote Van Kemenade in het verkeerde keelgat schoot, een generaal zijn biezen deed pakken (Van Baal) en ten slotte er wezenlijk toe bijdroeg dat een heel kabinet ten val kwam. Onwil. Door Blom boterzacht gekookt tot een omschrijving als: 'niet in strafrechtelijke of arbeidsrechtelijke zin, maar te begrijpen in het historisch proces'. Een omschrijving die De Grave tot wanhoop dreef: ,,In welke zin moeten we onwil nu begrijpen?''

En we zagen Voorhoeve nog eenmaal terug, de oud-minister die sinds de verschijning van het Niod-rapport in april in alle talen had gezwegen. Zijn aureool van tragische figuur leek hij te hebben afgeschud, maar gaandeweg zijn lange, lange minutieuze verhoor werd weer duidelijk hoezeer hij verstrikt was in wat een 'jammerlijke, afgrijselijke mislukking' zou worden. Daarin had hij soms als een halfblinde moeten rondtasten: Voorhoeve verhaalde van een bondgenoot die al midden juni uit een Servische bron de inlichting had dat Mladic de enclave zou oprollen, maar die inlichting bereikte Nederland pas na de val. Voorhoeve maakte een professorale indruk, zei de presentatrice van '2Vandaag', en commentator Van Middelkoop vond dat hij in die zeven jaar nauwelijks was veranderd. Niettemin: Voorhoeve heeft vier keer overwogen om als minister af te treden en vier keer zou dat een verkeerd signaal zijn geweest -zozeer hield Srebrenica hem in de greep. Hij kon zichzelf recht in de ogen zien. ,,Ik heb de beker van de ministeriële verantwoordelijkheid volledig leeg gedronken.''

Toen Wim Kok voor de commissie verscheen, was de zendtijd op Nederland 2 voorbij en moest Srebrenica plaatsmaken voor onder andere 'Lingo'. Uiteindelijk kennen we onze prioriteiten. De commissie had zich een dag lang gebogen over 'onwil' en 'lotsverbondenheid', nu was het tijd voor het volk om verder te puzzelen.