De zorgen van een leeglopend 'paradijs'

Nes Ammim is uniek in Israël, en in het hele Midden Oosten. Het rustige dorpje in het weelderige west-Galilea, niet ver van de Middellandse Zee, is lange tijd populair geweest onder veel Europese christenen die zich aangesproken voelden door de missie: bouwen aan een ware toenadering tussen christenen en joden. Maar de politieke en economische tegenslagen zijn ook hier niet onopgemerkt gebleven. Het dorp maakt zich dan ook grote zorgen.

Nes Ammim werd in 1963 opgericht door de Nederlander Johan Pilon en zijn Israëlische vriend Shlomo Bezek. Het is een thuis voor oecumenische christenen uit Nederland, Duitsland, Zwitserland en België. De vrijwilligers die er komen werken, blijven één tot vijf jaar. Allemaal delen ze dezelfde missie. ,,Pilon voelde in het verleden dat veel dingen fout gingen tussen christenen en joden en dat kwam tot een climax in de holocaust'', legt Piet van Keulen uit, een bankier die werkt als algemeen manager in Nes Ammim. ,,Vooral na de holocaust was het nodig een andere houding aan te nemen ten opzichte van het joodse volk. We moeten niet beschuldigen, niet proberen te bekeren, maar open staan voor de dialoog, en begrip en respect tonen.''

Dat was de basis waarop Nes Ammim (de naam komt uit Jesaja 11:10 en betekent 'een teken voor de naties') gevestigd is. In de hoogtijdagen, eind jaren tachtig, beschikte het dorpje over tweehonderd vrijwilligers die werkten in de boomgaarden, velden, tuinen, het gasthuis of meedraaiden in het studieprogramma. Maar dit beeld van Nes Ammim is onlangs, dankzij een combinatie van economische en politieke factoren, radicaal veranderd.

Het komende jaar wordt het dorpje nog slechts bewoond door vijftig tot vijfenvijftig mensen (waarvan vijftien kinderen). Deze zomer gingen vijfentwintig vrijwilligers terug naar Europa, en daarvoor in de plaats komen er maar tien tot vijftien terug. De afgelopen twee jaar daalde het aantal vrijwilligers al met vijftig procent.

De reden voor de leegloop is gedeeltelijk economisch. Nes Ammim, dat altijd landbouwprodukten verbouwde en rozen kweekte, heeft haar velden en boomgaarden verpacht aan nabijgelegen kiboetsen. De landbouw werd opgegeven, nadat de export van bloemen naar Nederland door een koersdaling niet meer winstgevend was. Nu leeft de gemeenschap van het gastenhuis. De achtenveertig kamers en acht appartementen worden vooral verhuurd aan Israëli's, want het buitenlandse toerisme naar Israël is ingezakt met bijna zeventig procent. Voorheen kwamen er veel kerkgroepen uit Europa naar Nes Ammim, voor bijvoorbeeld conferenties. Maar sinds de intifada is dat opgehouden. Om het verlies van inkomen te compenseren is Nes Ammim plannen aan het maken voor een nieuw project. Er wordt nagedacht over faciliteiten voor gehandicapten of oudere mensen. Maar om dit nieuwe project van de grond te krijgen, zijn er vrijwilligers nodig. Het is de vraag of die ook gevonden zullen worden. ,,Zelfs voor de onrust begon in oktober was het al moeilijk om mensen voor langere tijd te vinden, vooral echtparen met kinderen'', zegt het hoofd van het studieprogramma, dominee Andreas Grefen uit Duitsland. ,,Niemand krijgt hier een salaris. Onderdak, eten en zakgeld wordt gegeven door Nes Ammim, maar normaal gesproken kunnen we niet bijdragen aan een pensioensregeling. Veel mensen willen hun baan niet opgeven uit angst dat ze geen nieuwe vinden bij terugkomst. Niet iedereen is idealistisch genoeg om dat risico te nemen.''

De politieke consternatie in Israël en de bezette gebieden heeft duidelijk bijgedragen aan de benarde situatie van Nes Ammim. Van Keulen: ,,Mensen denken dat het hier gevaarlijk is, zelfs in Nes Ammim.'' Hijzelf beschrijft het juist als een soort paradijs: mooi, vredig en afgelegen. ,,In Nederland zijn ze verbaasd te horen dat mensen zich hier nog steeds vrij bewegen. Ze hebben de indruk dat de oorlog en spanning overal merkbaar is, maar zelf ervaar ik het niet zo.''

Grefen: ,,De media laten een oorlog zien tussen verdrukkers en slachtoffers. De publieke opinie is niet erg goed voor Israël. Als resultaat is er absoluut een verandering in klimaat voelbaar en het is heel erg moelijk voor instellingen die in het veld werken met joods-christelijke relaties om uit te leggen wat er hier nu precies aan de hand is.'' Dat is volgens hem een van de belangrijkste redenen waarom nieuwe sollicitanten moeilijk te vinden zijn.

Een andere verschuiving - die tijdens de Yom Kippur oorlog begon en zijn hoogtepunt bereikte in 1982 met de invasie van Israël in Libanon - is de tendens om scheiding aan te brengen tussen de wens naar een christelijk-joodse dialoog en, wat Grefen noemt, 'solidariteit' met de Joodse staat. ,,Er zijn altijd vragen geweest over hoe sterk onze solidariteit met Israël moet zijn. Dat is iets dat hier vaak bedicussiëerd wordt'', zegt hij. Nes Ammims officiële taak is om een positieve houding te promoten ten opzichte van het recht op bestaan van Israël. ,,Maar het is niet aan ons om te spreken over politieke beslissingen of de huidige regering'', verklaart hij diplomatiek. ,,Wij zijn maar gasten in dit land.''

Aangezien het er niet naar uitziet dat deze trends terug zullen draaien in de nabije toekomst, zijn de zorgen van Nes Ammim begrijpelijk. Hoewel ze van ver gekomen zijn, slechts tijdelijk blijven en leven in een oase van rust, delen de bewoners een last die zwaar weegt op alle inwoners van Israël en de bezette gebieden: diepe onzekerheid over de toekomst van hun onderneming.