De zeggekorfslak zit de A73 dwars

Jaap Dirkmaat van Vereniging Das en Boom wordt een nachtmerrie van steeds meer gemeentebestuurders. De Raad van State legde dankzij zijn acties voor de korenwolf de bouw van een bedrijventerrein in Heerlen stil. Enthousiast klopt de vereniging nu aan met een volgende troef, een slakje. Vindt Dirkmaat het leuk om juridische spelletjes te spelen of is er meer aan de hand? ,,Ik doe het niet voor de diertjes, ik doe het voor de mens.''

Das en Boom roert zich al langer in Limburg. Geen wonder: ongeveer de helft van de Nederlandse bedreigde diersoorten komt alleen in Limburg voor. Knoflook- en rugstreeppadden hielden een deel van de aanleg van een bedrijventerrein in Roermond tegen. In Maas-tricht moest tien hectare bedrijventerrein worden geschrapt wegens de aanwezigheid van dassen. En dan was er in januari de korenwolf-uitspraak van de Raad van State. Er mag op een deel van het Heerlense bedrijventerrein niet worden gebouwd, zolang niet duidelijk is of het voortbestaan van de hamster in het gebied wordt bedreigd. Staatssecretaris G. Faber van LNV schrok ervan en erkent dat ze in 1998 eigenlijk geen ontheffing had mogen geven voor de aanleg van het terrein.

Voorzitter Dirkmaat van Das en Boom: ,,De Raad van State deed erg lang over de uitspraak. Alle 22 staatsraden hebben zich erover gebogen, omdat ze het een moeilijke kwestie vonden. Geen wonder, want het besluit heeft een gigantische precedentwerking. Aannemers en gemeenten krijgen voor bouwplannen minder snel vrijstelling van bepalingen uit de Natuurbeschermingswet. Een enorme winst voor de bedreigde dier- en plantensoorten.''

Daarom gaat Das en Boom nu naar de Raad van State vanwege de zeggekorfslak. Dit weekdiertje is samen met 88 andere bedreigde soorten onderdeel van de natuur op de oostoever van de Maas, alwaar de A73 is gepland. Nederland is volgens de Europese Habitatrichtlijn verplicht om zijn leefmilieu te beschermen. Omdat het slakje op het randje van de dood balanceert, voert Das en Boom het weekdier op. Maar is het dan zo erg dat dieren uitsterven? Dirkmaat: ,,Dassen, hamsters en slakken zijn indicatoren van de staat van de natuur. Slakken staan aan het begin van de voedselketen. Als het met de basis in de natuur al slecht gaat, vrees ik voor kwaliteit van de rest al helemaal.''

Met 'de rest' doelt Dirkmaat op het groen, de grotere dieren, maar vooral op de mens. ,,De mens leeft van de aarde. Alles halen we uit de natuur: voedsel, maar ook grondstoffen voor kleding en kunststoffen. Die natuur is hartstikke ziek, een terminale patiënt. Dassen en slakken weten niet dat ze uitsterven en bovendien deert hun dat niet. Ik span me dan ook niet in voor hen, maar voor de mens, voor de generaties na ons. Of misschien voor onszelf, wellicht maken we in ons eigen leven nog rampen mee.''

Ook vindt de Das en Boom-voorzitter dat we het verplicht zijn aan onze kinderen en kleinkinderen om de natuur door te geven en zoveel mogelijk soorten te redden. Dirkmaat: ,,Zodat ook onze kinderen nog vliegreizen kunnen maken. En vlinders kunnen zien, of nachtegalen horen. Dus weer: niet voor de dieren. Die weten niet dat ze mooi zijn of prachtig zingen.''

De voorzitter ontkent dat hij zelf geniet van juridische spelletjes. Hij noemt zijn werk zelfs niet leuk, want de vereniging ontmoet veel weerstand. Bedrijven noemen Dirkmaat milieufundamentalist en de gemiddelde Nederlander wil het verhaal van Das en Boom niet horen. Diverse dreigbrieven vond de vereniging afgelopen maanden op de deurmat. Het loopt slecht voor de hamsters en de voorzitter af als de beestjes in Limburg worden uitgezet, is de strekking. Dirkmaat: ,,De brieven komen van gewone burgers. Die zien in hun ogen het zoveelste in een dolgedraaide samenleving. Het dolgedraaide is dat een paar stomme beestjes een miljoenenproject om zeep kunnen helpen. Het is zo duidelijk als wat dat er een breder verhaal achter zit, maar dat willen mensen niet horen, omdat we niet willen consuminderen.''

In 1992 ontdekte de vereniging de kracht van de internationale beschermingsverdragen: de Europese Habitatrichtlijn en de Conventie van Bern. Die verdragen bleken voor veel bedreigde diersoorten op te gaan. ,,Nederland staat voorop om die verdragen te ondertekenen. Het moet zich daar ook aan houden'', aldus Dirkmaat.

Hoogleraar Europees en Internationaal milieurecht prof. mr. J. M. Verschuuren van de Katholieke Universiteit Brabant beaamt de kracht van de aanpak van Vereniging Das en Boom. Volgens hem zijn de rechtszaken over de laatste korenwolven nog maar het begin. Hij verwacht soortgelijke zaken over leefgebieden van bijvoorbeeld de zeldzame kamsalamander, de vroedmeesterpad, de geelbuikvuurpad, knoflookpad, zandhagedis en gladde slang. Er zijn 650 bedreigde dier- en plantensoorten in Nederland. Jaap Dirkmaat en Das en Boom? U hoort nog van hen.