Syrië legt salons nu alweer aan banden

AMSTERDAM - 'De Lantarenaansteker' (Al-Domari) heet het eerste Syrische tijdschrift zonder banden met de Syrische machthebbers dat de kiosken in Damascus heeft bereikt. Welke lamp eigenaar en cartoonist Ali Farzat met zijn satirische tijdschrift in het nog steeds zeer gesloten, ondemocratische Syrië wil aansteken, laat zich raden.

Nauwelijks een week geleden legde de Syrische overheid de nog vrij jonge 'salons' of 'forums' waarin intellectuelen discussieerden over de toekomst van hun land, aan strenge banden. Voortaan moet eerst toestemming worden gevraagd voor een discussiebijeenkomst kan plaatsvinden, waarmee het jongste initiatief om een begin van democratie af te dwingen effectief de nek is omgedraaid.

Intellectuelen proberen al enkele maanden de grenzen uit van de hervormingen die president Basjar al-Assad zijn land heeft beloofd. De bijeenkomsten die bij enkelen van hen thuis werden gehouden, werden heel goed bezocht. Zakenlieden, wetenschappers, politici en journalisten uitten er openlijk kritiek op het gebrek aan vrijheid. Dat leidde tot de zogenoemde Verklaring van Duizend, die in januari in internationale Arabische kranten werd gepubliceerd. De door duizend intellectuelen ondertekende oproep richtte zich vooral tegen de al dertig jaar oude staat van beleg.

Door de teugels wat te vieren en intellectuelen ruimte te geven voor discussie probeert Assad, die in juni de macht overnam van zijn overleden vader, zijn positie te consolideren. Economen en andere wetenschappers die voorheen vanwege hun kritische toon werden genegeerd of zelfs opgesloten, krijgen van Assad ruimte hun ideeën te propageren. Sinds november hebben ook andere partijen dan de Baath het recht een eigen krant te publiceren.

Maar Assad moet balanceren tussen de uitersten van een naar democratie snakkend volk en een aan macht verslaafde en deels corrupte toplaag. Dat hij niet te hard van stapel kan lopen, illustreerde de uitval vorige week van vice-president Abdel-Halim Khaddam naar de organisatoren van de salons. Hij had scherpe kritiek op een document waarin intellectuelen Syrië omschrijven als een land met meerdere religies en immigranten, die ook hun rechten hebben. Daarmee proberen ze volgens hem 'de eenheid van de staat aan te tasten'. In regeringskringen wordt bitter geklaagd dat de intellectuelen net doen alsof er de afgelopen jaren in Syrië helemaal niets bereikt is.

Ondanks de nieuwe regels voor de salons vond er vorige week toch één zonder officiële toestemming plaats in het huis van parlementariër Riad Seif. Die wees erop dat de bijeenkomsten die de Baathpartij in het hele land houdt om kaderleden te stimuleren zich actiever op te stellen, wel doorgaan. ,,Ze willen dat de hervormingen zich beperken tot de Baath-partij. Wij willen dat het alle sectoren van de maatschappij raakt. Zij willen democratie voor de Baath, wij willen dat voor iedereen.''