'De rol van de industrie is onze zaak niet'

De farmaceutische industrie is in opspraak. Dokters worden teveel verwend en de industrie zou het onderzoek sturen. De top van de Inspectie voor de Gezondheidszorg ligt er niet wakker van.

De berichten over een niet meer onkreukbare medische stand zijn een tikkeltje overtrokken, vinden H. Kingma, inspecteur-generaal voor de gezondheidszorg en J. Hansen, hoofdinspecteur voor de farmacie. Kingma: ,,De aandacht voor de rechtszaak tegen Merck Sharp & Dohme, die relatief onbelangrijk is, is enorm groot. Maar misschien zet het wel wat in gang, en gaan de betrokkenen nog eens goed kijken of hun beroepsnormen streng genoeg zijn.''

,,Het lijkt nu allemaal erg uitvergroot'', vindt ook Hansen. Natuurlijk heeft zij kennis genomen van de ophef over de nascholingen van huisartsen en de grote rol van de industrie daarin. Ze vindt dit echter vooral ,,een goede basis voor een gesprek met de Landelijke Huisartsenvereniging''. Dat is ook al gevoerd, verzekert zij.

Uitvergroot? Ontstaat er door al die berichten geen schade aan het imago van de beroepsgroep?

Hansen: ,,Natuurlijk moeten de burgers vertrouwen hebben in het systeem. Er moeten goede geneesmiddelen op de markt komen en ook daarna moet er goed met die geneesmiddelen worden omgegaan. Als dit vertrouwen wordt ondergraven doordat er beïnvloeding plaatsvindt, dan moeten wij daar iets aan doen.''

Kingma: ,,Wat wij willen is dat de beroepsgroepen zelf orde in eigen huis houden; hun eigen beroepscodes opstellen en handhaven. Pas als er signalen zijn dat dit niet gebeurt, gaan wij er op af. Wij als Inspectie zitten hier niet te bedenken wat de normen moeten zijn in de samenleving. We kunnen wel constateren dat de normen die de farmaceutische industrie, de wetenschappelijke verenigingen en de LHV erop nahouden blijkbaar onvoldoende zijn. Daar moet wat aan gedaan worden. Wij zeggen daarom: u moet naar die normen kijken. U moet ze strakker hanteren, en u moet ze ook aanscherpen.''

Zou het, voor alle duidelijkheid en zuiverheid, niet beter zijn om de farmaceutische industrie geheel uit te sluiten van nascholingen voor artsen?

,,Wat de rol van de industrie precies is, is onze zaak niet. Die discussie moet gevoerd worden door de beroepsgroep. Wel vind ik dat zo'n cursus een onafhankelijke programmacommissie moet hebben, die de nascholing regisseert en inhoudelijk bepaalt. Van een onderwijsprogramma dat heel sterk produktgericht is en dat maar één sponsor heeft, moeten wij wel aannemen dat er sprake is van beïnvloeding. Als wij zien dat het een bedrijf is geweest die het programma bepaalde en selectief groepen dokters uitnodigde, dan zeggen wij: dat kan niet.''

Toch gebeurt dit in de praktijk.

,,Dat is ook niet goed. Maar de discussie daarover moet gevoerd worden door de beroepsgroep zelf.''

Hansen: ,,Je kunt de industrie niet verbieden om informatie te geven. Zij weten nu eenmaal het meeste over hun eigen produkt. Je kunt alleen andere zaken, zoals gunstbetoning, verbieden. Dáár proberen wij als overheid paal en perk aan te stellen.''

Gunstbetoning en beïnvloeding van artsen vindt wel degelijk plaats, zegt onder meer de LHV.

Kingma: ,,Bedrijven moeten geen enkele invloed hebben op een onderwijsprogramma. Ze mogen dat hooguit faciliteren. Dat behoort in hun ethiek te staan. Natuurlijk wil een bedrijf graag zijn pillen verkopen, maar het moet ook een kwaliteitsbeleid hebben dat ongeoorloofde promotie van die pillen uitsluit. De industrie moet die beïnvloeding van de beroepsgroep helemaal niet wíllen.''

Natuurlijk wil de industrie dat wel, want ieder bedrijf wil zijn medicijn in de pen van de dokter krijgen.

Hansen: ,,Ja, het blijft ingewikkeld. Uiteindelijk willen die bedrijven omzetverhoging. Maar ze opereren in een omgeving die niet op winstmaximalisatie is gericht. De overheid moet die positie van de zorgsector beschermen.''

De koepelorganisatie van de farmaceutische industrie, Nefarma, zegt dat 99 procent van de nascholing deugt.

Kingma: ,,Daar moet eerst duidelijkheid over zijn. De accreditatie is een probleem, omdat iedere wetenschappelijke vereniging van artsen zijn eigen normen heeft. Er moet eigenlijk een onafhankelijke Nederlandse accreditatie-autoriteit komen.''

Deze week berichtte Trouw over de invloed die de farmaceutische industrie heeft op medisch wetenschappelijk onderzoek.

Kingma: ,,Je kunt er over twisten of dat nou een beerput is, of dat er gewoon iets meer helderheid moet zijn. Ik zeg niet dat die beïnvloeding niet gebeurt, maar ik denk dat het wel meevalt. Het verschijnsel van lichtvoetige wetenschappelijke onderzoekjes, betaald door de industrie, met als enige doel een middel in de pen van de dokter te krijgen, is een beetje voorbij. Onderzoeken zijn tegenwoordig zo groot en omvangrijk, dat het moeilijk voor te stellen is dat daarachter een groot medisch-industrieel complex zit dat die gegevens stuurt.''

VERVOLG OP PAGINA 15

'De rol van de industrie is onze zaak niet'

VERVOLG VAN PAGINA 13

Hoe groter het onderzoek, hoe groter juist de kans dat het misgaat. Want als een onderzoek in dertig ziekenhuizen wordt uitgevoerd, is het de fabrikant die doorgaans de regie voert.

Hansen, ironisch: ,,Het is niet verboden in Nederland om slechte wetenschap te bedrijven.''

Maar we hebben het hier wel over de volksgezondheid.

Hansen: ,,Als er gezondheidsschade wordt aangericht, is dat natuurlijk zorgelijk en moet er worden opgetreden.''

Kingma: ,,Het toezicht op het klinisch onderzoek naar geneesmiddelen zou wel wat effectiever kunnen. We hebben daarvoor nu te weinig capaciteit. Welk onderzoek gebeurt er in ziekenhuizen? Is de verwerking van de onderzoeksgegevens wel in handen van dokters? Daar zouden we meer toezicht op moeten houden. Wij zijn daar nu niet echt toe in staat.''

Zou het niet beter zijn om meer geneesmiddelenonderzoek door de overheid te laten betalen?

Kingma: ,,Ja, daar heb ik ook eerder een pleidooi voor gehouden. Er zouden meer fondsen moeten zijn waaruit onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek naar geneesmiddelen kan worden betaald.''

Kingma en Hansen pleiten verder voor meer transparantie, voor het zichtbaar maken van relaties tussen beroepsbeoefenaars en het bedrijfsleven. Kingma: ,,Op een Amerikaans congres kom je als spreker niet binnen als je niet meldt wat je banden zijn met de industrie. Dat gaat tot en met het bezit van aandelen.''

En dat terwijl aandelenbezit misschien wel de duidelijkste vorm van belangenverstrengeling is.

Kingma: ,,Nou, ik weet het niet... de aandelen dalen alleen maar. Het gaat er om of je als spreker ook adviseur bent van een bedrijf.''

Bij Merck Sharp en Dohme doet die situatie zich voor: neurologen die per jaar 20.000 gulden ontvangen van MSD geven nascholingscursussen over een migrainemiddel, maar vertellen niet dat ze betaald worden door de producent MSD.

Kingma: ,,Over deze zaak spreek ik nu niet, omdat de Inspectie partij is en de kwestie nu onder de rechter is. In algemene zin zeg ik: als ik nascholing geef en ik ben adviseur van bedrijf A of B, dan moet dat bekend zijn.''

De praktijk is dat dat gewoonlijk niet wordt verteld.

Kingma: ,,De gedragscodes moeten dus ook op dit terrein veel strakker.''

In het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG) van deze week staat een artikel dat u samen met de uroloog E. Meuleman schreef over het gebruik van Viagra door mannen met hartproblemen. Vindt u het geen probleem dat de heer Meuleman ook adviseur is bij de producent van Viagra?

Kingma: ,,De heer Meuleman heeft een adviseursrol bij Pfizer, heeft hij mij onlangs verteld....''

... dat is algemeen bekend...

Kingma: ,,...heeft hij mij niet zo lang geleden verteld. Het NTvG heeft mij verzocht om over dit zeer belangrijke middel een artikel te schrijven. Ik was toen nog geen inspecteur-generaal. Daar heb ik als cardioloog mijn medewerking aan verleend.''

Dat Meuleman banden met Pfizer heeft was voor u geen punt.

Kingma: ,,Ik vind dat wel degelijk een punt. Natuurlijk. Alleen heb ik dat pas gehoord toen het artikel allang geschreven was, ik was toen net op het ministerie begonnen. Ik vind het voldoende dat onder het stuk staat dat ik als cardioloog heb meegewerkt en niet als inspecteur-generaal.''

Maar is de adviseur van fabrikant Pfizer nu de beste om de neveneffecten van Pfizers middel Viagra te onderzoeken?

Kingma: ,,Hij is daarbij betrokken omdat hij de expert in Nederland is op het gebied van erectiestoornissen. Als zijn banden met de producent vermeld worden, kan de lezer voor zichzelf oordelen.''

Wat vindt u ervan dat specialisten per voorschrift geld krijgen bijgeschreven door fabrikanten van dat medicijn, op rekeningen van stichtingen?

Kingma: ,,Dat is heel erg verkeerd. De koppeling tussen het voorschrijven van een middel en het ontvangen van geld kan absoluut niet. Of dat nou in de wet staat of niet - dat is een norm die geen arts moet willen schenden.''

In de Tweede Kamer werd rond Kingma's benoeming tot hoofdinspecteur geïnformeerd naar zijn nevenactiviteiten, onder andere als voorzitter van de Stichting Cardiovasculair Onderwijsinstituut in Utrecht. Die functie heeft hij neergelegd. Maar hij is nog steeds verontwaardigd over die Kamervragen. ,,Ze hebben ook gevraagd of ik golfde! Of ik zo'n cardioloog was die in weekend staat te golfen met vriendjes waar hij door de week toezicht op moet houden. Ik moet toch zelf weten wat ik in het weekend doe of wat ik in bed doe of waar dan ook. Bovendien, ik golf niet eens. Ik heb namelijk helemaal geen balgevoel. Het enige wat ik goed kan is kegelen. Maar dat durf ik nooit te zeggen, dat ik weleens kegel.''