De ouwe sok voor later

Zes Nederlandse fondswervers bezitten gezamenlijk 1100 miljoen gulden (500 miljoen euro) aan eigen vermogen. Het geld houden zij achter de hand voor slechtere tijden. De club van fondswervers broedt op een plan om de eigen vermogens van de leden aan een plafond te binden. Maar rijke fondsen zeggen juist dat ze die berg spaarcenten hard nodig hebben.

De Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten is al jaren 's lands rijkste club. Vorig jaar had de grootgrondbezitter een vrij besteedbaar eigen vermogen van bijna 340 miljoen gulden (154 miljoen euro). Goede tweede is de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij (KNRM) met meer dan 245 miljoen (111 miljoen euro) op de bank.

'Natuurmonumenten zegt het grote eigen vermogen nodig te hebben om in de toekomst nieuwe grondaankopen te kunnen doen. ,,Wij zullen ons bezit, nu 81.000 hectare, de komende achttien jaar verder uitbreiden. Zo'n 45.000 hectare komt er nog bij. Dat is een gevolg van de afspraak die we tien jaar geleden met de overheid hebben gemaakt. Wij hebben bovendien veel geld nodig voor het beheer van onze gronden. Dat kost jaarlijks 1000 gulden per hectare, waarvan de overheid maar 160 gulden subsidieert'', aldus Natuurmonumenten. ,,Om natuurgebieden tot in de eeuwigheid te kunnen beheren hebben wij een grote reserve hard nodig.''

De reddingsmaatschappij KNRM wil uit de opbrengst van het vermogen de exploitatiekosten van de eigen organisatie (20 miljoen gulden per jaar) kunnen dekken. In de komende jaren wordt flink geïnvesteerd in de zestig schepen tellende vloot. Met dit plan is 100 miljoen gulden (45 miljoen euro) gemoeid. ,,Wij zijn ons bewust van onze riante vermogenspositie'', zegt hoofd interne dienst R. A. Boogaard. ,,We zijn terughoudend met fondswerving, we doen niet mee aan brievenacties, collecten en loterijen. Onze 80.000 donateurs brengen jaarlijks vier tot vijf miljoen op.''

Slechts een derde van de inkomsten van de KNRM is voorspelbaar, zegt Boogaard. De rest moet komen uit erfenissen en legaten. ,,De laatste vijf jaar zijn voor ons wat de nalatenschappen betreft zeer bijzonder geweest. We hebben één keer 20 miljoen gekregen en dit jaar ontvingen we nog eens 12 miljoen uit een erfenis. Maar het gunstige tij zal eens keren. We kunnen niet voorspellen hoe we er over tien of twintig jaar voorstaan. Die grote continuïteitsreserve is daarom noodzakelijk.''

De cijfers over het eigen vermogen van goede doelen staan in het jaarverslag van het Centraal Bureau Fondsenwerving. De verschijning van de blauwe bundel vol cijfertjes is een jaarlijks hoogtepunt voor charitatief Nederland.

Uit het CBF-verslag blijkt dat Nederland almaar meer geeft aan het goede doel. Vierhonderd liefdadigheidsinstellingen hebben vorig jaar 3,6 miljard gulden (1,6 miljard euro) besteed aan zieke kinderen, mensen in nood of bedreigde natuur. Dat is grofweg drie keer zo veel als tien jaar geleden. Op eigen kracht haalden de goede doelen een kleine 2 miljard gulden binnen. De rest kwam uit speciale inzamelingsacties, uit beleggingen, subsidies van overheid en opbrengsten van loterijen. Het inzamelen van die 2 miljard gulden kostte de 400 organisaties 256 miljoen gulden (116 miljoen euro).

Het CBF verleent aan fondsen die aan een reeks eisen voldoen een keurmerk. Inmiddels hebben 140 goede doelen dat keurmerk, het CBF verwacht dat dit aantal binnen enkele jaren is uitgegroeid tot 225. ,,Dan hebben we een bijna volledige dekking bereikt van landelijke instellingen die zich op een breed publiek richten'', aldus directeur J. Zwartjes van het CBF. De toezichthoudende taak van het CBF wordt de komende jaren verbreed. Het ministerie van justitie wil dat het bureau ook organisaties gaat doorlichten die geld krijgen uit de opbrengst van loterijen (Postcode Loterij, Lotto, Sponsor Loterij, Krasloterij en Bank- en Giroloterij). Ongeveer tachtig 'goede doelen' ontvangen geld uit de opbrengst van kansspelen. Justitie wil dat de fondsen aan een reeks basiseisen voldoen. Zij ontvangen dan een certificaat.

Vorig jaar is er in Nederland door de vijf loterijen ruim 600 miljoen gulden (272 miljoen euro) verdeeld onder goede doelen. De loterijen brachten ruim 1,3 miljard gulden (600 miljoen euro) op. Het verschil, 700 miljoen gulden, zijn kosten en uitgekeerde prijzen.

Het CBF, enkele fondsenwervers, accountants en wetenschappers zijn inmiddels bezig met het opstellen van een richtlijn waarmee goede doelen zelf kunnen nagaan of zij het binnengehaalde geld goed besteden. Zwartjes: ,,Het is de bedoeling dat er een systeem komt, waarmee de organisaties hun uitgavenpatroon kunnen controleren. Uiteindelijk zal dit leiden tot regelgeving. Wij lopen daarmee in Europa voorop.''

Voor de Nederlandse goede doelen vormen de nalatenschappen een almaar groeiende inkomstenbron, blijkt uit het Verslag Fondsenwerving 2000. Een half miljard gulden (226 miljoen euro) kwam er vorig jaar binnen uit wilsbeschikkingen, ruim negen procent meer dan het jaar ervoor. Goede doelen besteden steeds meer aandacht aan het binnenhalen van legaten. In 1996 kwam er nog maar 228 miljoen gulden (103 miljoen euro) binnen aan nalatenschappen. Maar ook de collecten zijn nog steeds een goed middel om geld te werven. De opbrengsten stegen met 5 miljoen tot 115 miljoen gulden (52 miljoen euro). Huis-aan-huisinzameling is voor fondsen een stabiele vorm van werving. Drie nieuwe organisaties gaan met ingang van 2003 ook collecteren: Amnesty International, de Hersenstichting en de Alzheimerstichting.