Het probleem wordt netjes begraven

DEN HAAG - ,,Het is zo cru'', zegt Paul Mertens. Zeventig dagen heeft hij de Iraaks Koerdische hongerstakers in Waddinxveen en Alphen aan de Rijn begeleid als vertrouwensarts. Onlangs informeerde de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) bij minstens een van de vijf hongerstakers wat er na zijn dood moest gebeuren: begraven of cremeren en met welke rituelen? Met veel goede wil zou je er een zeker respect uit kunnen afleiden, maar Mertens vindt het juist 'intimidatie van de ergste soort'. Hij vindt het een kwalijke zaak dat de IND hem als vertrouwensarts niet eerst heeft geïnformeerd. ,,Het probleem lossen ze niet op, maar ze geven het een nette begrafenis. Zand erover'', zegt hij bitter.

Mertens werkt samen met een huisarts, hij is zelf niet de behandelaar van de hongerstakers, maar ziet zich als een 'medische advocaat'. Een collega, die in het verleden als vertrouwensarts actief is geweest, begeleidt hem.

Mertens heeft een loodzware taak op zich genomen. Hij is sociaal en forensisch medicus en werkt op 'een instituut'. Duidelijker wil hij niet zijn, want hij wil zijn werkgever niet in deze zaak betrekken. Hij blijft zo goed als dat lukt aan het werk. De bezoeken aan de hongerstakers legt hij 's avonds af, of hij staat vroeg op. Onlangs maakte hij mee hoe de vrouw van een van de hongerstakers om tien uur 's avonds bij de uitgang van het asielzoekerscentrum werd gezet. Ze had geen onderdak. Haar zoontje van drie moet geopereerd worden, maar dat gebeurt niet. Ze is drie maanden zwanger. Mertens heeft uren met haar rondgereden totdat hij een kerkelijke instantie had gevonden waar ze terecht kon.

,,Het ergste vind ik dat er naar mijn stellige overtuiging een oplossing mogelijk is, zonder gezichtsverlies. Maar steeds bots ik bij de IND op het antwoord dat die niet wil wijken voor politieke chantage. Ze bekijken het probleem alleen vanuit een politiek perspectief. Maar deze mensen hebben elk ook hun eigen, individuele situatie.''

,,Ze zijn niet alleen leden van de groep Iraakse Koerden, die met uitzetting wordt bedreigd, maar ze zijn ook individuele patiënten. Ze plegen een langzame suïcide. Bij elke suicïde wil iemand aandacht vragen. Deze mensen doen dat ook. Ze vinden dat ze geen zorgvuldige juridische behandeling hebben gehad. Dat drijft hen. Ze zijn pas tot deze actie overgegaan nadat ze vier jaar verstoken zijn geweest van effectieve bijstand van advocaten. Ik ben er minstens bij een aantal van hen van overtuigd dat hun leven in Irak gevaar loopt''.

Mertens gelooft niets van de stelling van de IND dat iedereen gaat hongerstaken als de vijf Koerden hun zin krijgen: ,,Een hongerstaker kun je vergelijken met iemand die ongetraind de Mount Everest beklimt. Het is een keihard gevecht, dat je vooral tegen jezelf voert, liggend in je bedje. Dat red je niet als je niet supergemotiveerd bent. Ook de IND weet dat de meeste mensen die een hongerstaking beginnen er al snel mee ophouden. Die 9000 Iraakse Koerden gaan echt niet allemaal hongerstaken.''

Mertens verwijst naar een conferentie van de World Medical Association in 1991, die een verklaring opstelde waarin staat dat hongerstakers met respect moeten worden bejegend. ,,Daaraan is ook onze minister van volksgezondheid gebonden. Die is bovendien zelf een arts.''

,,Wie kan er nu iets tegen een zorgvuldige juridische behandeling hebben?'', vraagt hij. ,,Geen politicus kan zich daaraan een buil vallen. Als er nou maar eens iemand zelf met die mensen ging praten, maar dat doen ze niet. Echt, ik heb alles geprobeerd met stille diplomatie, maar het helpt niet. Hoe moet een Nederlander zich voelen als een van deze mensen overlijdt? Er is een medische indicatie voor een zorgvuldige juridische behandeling. Voor het redden van deze mensen heb ik geen chirurg nodig, maar een goede rechter.''