Verzinsel bedekt ander probleem

In korte tijd bleken drie groepsverkrachtingszaken, in Hoogezand, Assen en Nijmegen, verzonnen. Zo'n acht tot tien procent van de zedenzaken blijkt na politieonderzoek niet waar. Specialist zedenzaken John Staps: ,,Het is een extreme roep om aandacht''.

ROTTERDAM - De 'slachtoffers' waren in alle gevallen jonge meisjes. In de laatste zaak in Hoogezand, zou het gaan om een groep Turkse daders, die bovendien ook het ouderlijk huis van het meisje in de fik zouden hebben gestoken. Het 14-jarige meisje zou vastgebonden zijn en in haar ondergoed gevonden. Waarom zij dit verhaal verzon, is niet duidelijk.

Staps: ,,Vooral de Telegraaf heeft een kwalijke rol gespeeld. Eerst brengen ze het verhaal over de groepsverkrachting groot. Vervolgens ontmaskeren ze haar, met foto, als leugenaar. Ze hebben dat kind gewoon geslachtofferd. Ze heeft nu alle reden om nog verder in de put te raken.''

Staps werkt nu vijftien jaar als rechercheur zedenzaken bij de Rotterdamse politie. Ook is hij lid van de Landelijke expertisegroep bijzondere zedenzaken. Hij maakt regelmatig mee dat mensen verhalen verzinnen, terwijl er wél echt iets aan de hand is. ,,Een meisje dat haar leraar ten onrechte aanwijst als verkrachter. Na verder vragen blijkt dat ze jarenlang wordt misbruikt door haar eigen vader. In eerste instantie is dat te dichtbij en te beangstigend om tegen ons zeggen, maar ze wil wel hulp.''

Het komt ook voor dat jongeren met een verzinsel een ander probleem willen bedekken. Dat kan gaan om een ongewenste zwangerschap, of geslachtsziekte, het verliezen van hun maagdelijkheid, of omdat ze te laat thuis waren. ,,Je ziet dat ze zich baseren op verhalen in de media. Daardoor zijn het soms extreme misdrijven, als groepsverkrachtingen. Begrijpelijk, want een gewone verkrachting komt al niet eens meer in de krant.'' Het zijn meestal meisjes die dit doen.

In alle gevallen hebben 'fantasten' hulp nodig, weet Staps. Want een verzinsel kan ook wijzen op een ernstig psychisch probleem. De meeste verzonnen zedenzaken zijn volgens Staps nog steeds 'simpele' verkrachtingen. ,,Dat lijkt anders omdat het de extremen zijn die het nieuws halen. Vruchtafdrijvingen, voodoo, verborgen kinderlijkjes, dichtgespijkerde sekskelders: we kennen ze allemaal nog wel. Of in dit geval: meerdere daders en ook nog allochtonen.''

De Rotterdamse politie brengt zedenzaken zelden zelf naar buiten. Maar vaak komt een zaak op een andere manier aan het licht. Zo heeft Staps met lede ogen aangezien hoe het verhaal van de vrouw die beweerde op koopavond te zijn verkracht, te midden van het winkelend publiek, uitgebreid de krant haalde. ,,Het sloot aan bij de zinloos geweld-discussie, maar bleek achteraf verzonnen. Het is nooit rechtgezet. Zo'n verhaal draagt wel bij aan een gevoel van onveiligheid.''

Soms ook zijn aangiftes maar gedeeltelijk waar. Er is een categorie slachtoffers, van alle leeftijden, die hun verhaal overdrijven. ,,Ze denken: als ik maar zeg dat het hele sterke mannen waren, en dat ze veel geweld gebruikten, zal niemand zich afvragen of ik me wel heb verzet'', zegt Staps. ,,Het is gebruikelijk dat mensen bij een verkrachting een soort 'uittreedgevoel' ervaren. Ze verzetten zich niet, in de hoop dat het zo snel mogelijk over is.''

Nog een voorbeeld uit Staps praktijk: het slachtoffer is een avondje uit geweest met iemand, neemt diegene wel mee naar huis, stemt ook in met een beetje zoenen en wordt vervolgens verkracht. ,,Schuldgevoel en schaamte leidden ertoe dat zij verzon dat de dader een onbekende was en dat ze in de bosjes werd getrokken'', zegt Staps.

Een ervaren zedenrechercheur heeft meestal binnen een of twee dagen een vermoeden dat het gaat om een -gedeeltelijk- verzonnen misdrijf. ,,Dan nog moet de rechercheur open en onbevangen zijn, maar wel kritisch. Niet zoals vroeger ach en wee roepen, maar vragen of iemand soms boeken heeft gelezen over wat hem of haar is overkomen en goed opletten hoe iemand iets vertelt. Het gebruik van blinddoeken bij de misdaad of een vaag signalement van de dader kunnen aanwijzingen zijn.'' Ook gaat de politie bij twijfel op zoek naar dingen die in het leven van het slachtoffer zijn gebeurd.

Staps: ,,Zedenzaken zijn een apart soort misdrijf, omdat juist de vertelster onder de loep wordt genomen. Het verhaal is vaak het enige waarop justitie kan oordelen. Daarom wordt het het slachtoffer altijd kritisch bevraagd, terwijl het overgrote deel de waarheid spreekt. Dat voelt ook voor mij niet altijd even rechtvaardig.''