Proces doet tv-zender de das om

De grootste commerciële tv-zender in Oekraïne dreigt zijn licentie te verliezen door een rechterlijke uitspraak. Volgens topman Oleksandr Rodjanski is het conflict politiek getint.

KIEV - Sinds het onthoofde lichaam van de kritische internetjournalist Georgi Gongadze in november 2000 in de bossen bij Kiev werd gevonden, volgen critici de persvrijheid in Oekraïne met argusogen. De geheime bandopnamen van president Koetsjma, waarop deze opdracht geeft tot de moord op Gongadze, veroorzaakten het grootste politieke schandaal in Oekraïne's tienjarige onafhankelijkheid.

Twee weken geleden bevestigde een Amerikaans onderzoeksteam nog eens de echtheid van de tapes, waarop de president over Gongadze onder andere zegt: ,,We hebben Tsjetsjenen nodig, om hem te ontvoeren en te laten verdwijnen.'' Ook andere recente gevallen van bedreiging en verdwijning van Oekraïense journalisten verontrusten internationale mensenrechtenorganisaties. Desondanks verzwakten het schandaal en de daaropvolgende demonstraties Koetsjma's positie niet wezenlijk.

Nu de campagne voor de parlementsverkiezingen op 31 maart is begonnen, laait de strijd om media-invloed opnieuw op. Oppositieleden klagen dat hun toegang tot landelijke zenders wordt ontzegd. Oekraïne kent geen wet die publieke zendtijd toedeelt aan partijen op grond van hun grootte. De staatszender sluit ondertussen alle olympische sportuitzendingen af met reclame voor de regeringspartij 'Voor een verenigd Oekraïne'.

De zender 1+1 besteedde destijds de meeste aandacht aan de Gongadze-zaak, maar bevindt zich nu zelf in zwaar weer. De rechter van de Kievse Economische Kamer dreigt de zendvergunning in te trekken vanwege administratieve onjuistheden.

Volgens topman Rodjanski van 1+1 zit er politieke druk achter. ,,Over dezelfde zaak zijn al vijf keer uitspraken geweest, in ons voordeel. Als er een foutje in je huwelijkscontract staat, ben je toch niet meteen gescheiden'', stelt Rodjanski in zijn met filmposters en onderscheidingen versierde hoofdkantoor in Kiev.

De zender heeft in zijn vijfjarig bestaan met de Oekraïens-talige uitzendingen veel kijkers weggetrokken bij de staatszender en de Russischtalige kanalen. Met een marktaandeel van 30 procent (volgens de eigen gegevens) is 1+1 de grootste in Oekraïne. Onlangs haalde 1+1 zich de woede op de hals van Kievs machtige burgemeester wegens enkele politieke uitzendingen. Een vriend van de regeringsgezinde burgemeester, oligarch Rabinovitsj, eigenaar van een tv-bedrijfje, spande het proces tegen 1+1 aan.

Is uw positie vergelijkbaar met die van het Russische TV6, dat op last van de rechter uit de lucht werd gehaald?

,,Onze zaak is een mix van politieke inmenging en schending van persvrijheid. Toch verschilt onze situatie met de strijd rond de zender NTV of TV6 in Rusland. De Russische oligarchen Goesinski en Berezovski stonden diametraal tegenover het Kremlin. Onze grootaandeelhouder op afstand is daarentegen een Amerikaanse zakenman. Onze oligarchen zijn ook lang niet zo machtig als de Russische, ze zijn afhankelijker van de president.

Een ander verschil is dat wij geen schulden hadden, zoals NTV en TV6. We zijn de enige nieuwe zender in een ex-sovjetrepubliek die de investeringen terugverdient. Dit proces treft ons commercieel, want adverteerders worden terughoudend.''

U ziet zichzelf niet als kanaal van de oppositie, zoals uw tegenstanders beweren?

,,Nee. Maar als grootste landelijke zender hebben we vanzelfsprekend veel invloed. Dit juridische conflict maakt ons kwetsbaar, juist omdat de zaak pas na de verkiezingen weer voorkomt. Wij kunnen slechts elke stap in het conflict publiek maken. Dit mag geen binnenkamertjespolitiek worden in een land waar rechters op de kieslijst van partijen staan.

Onze zender was en is de enige die bereid is tv-debatten uit te zenden met de leiders van de zestien grootste partijen. Wij ontzeggen niemand de toegang. Ook met het Blok Timosjenko, de felste tegenstander van de president, hebben we een advertentiecontract gesloten.''

Zijn er pogingen gedaan door politici om 1+1 aan hun kant te krijgen?

,,Zo rechtstreeks en primitief gaat dat niet. Maar pogingen tot beïnvloeding en chantage zijn er zeker geweest. Ik ben subtiel onder druk gezet. Dat is voor mij geen nieuws meer. Ideaal gezien zou 1+1 op afstand loyaal aan onze Oekraïense overheid moeten zijn. En gebalanceerd kritisch berichtgeven. Maar dat is erg moeilijk.''

Hoe karakteriseert u de mediavrijheid in Oekraïne?

,,Ons oude systeem van sovjetpropaganda en beïnvloeding van media kan niet in tien jaar omgevormd worden tot het westerse model. Misschien duurt het nog twintig jaar.''

,,Ik had verwacht dat de strijd om ons in deze campagne cynisch zou zijn, maar zo cynisch... Toch ben ik optimistisch, het gaat al beter dan tijdens de verkiezingen van 1998. De oppositie weet de media beter te bespelen, net als in het Westen.''