De Kennedy's en de kogel

Juist nu een scherpschutter in de regio blijft toeslaan, denkt Kathleen Kennedy Townsend, de eerste van de nieuwe generatie Kennedy's, een goede kans te maken op 5 november tot gouverneur van de staat Maryland te worden gekozen. Ze hamert op strenge wapenwetten en wijst op de tragedies die schutters in haar familie veroorzaakt hebben.

Ze was twaalf jaar toen in 1963 kogels haar oom, president John F. Kennedy, velden. Op de dag dat hij begraven werd, kreeg ze van haar vader, toenmalig minister van justitie Robert Kennedy, een briefje.

,,Lieve Kathleen,

Als oudste van de Kennedy-kleinkinderen rust op jou een speciale verantwoordelijkheid voor Joe (jongere broer) en John (neef, zoon van de president) en alle kleinkinderen en het land. Wees goed voor anderen en dien ons land.

Liefs, pappa.''

Het briefje hangt ingelijst in haar kantoor. Omdat het haar levensopdracht samenvat. Als een Kennedy ben je rijk en bevoorrecht, maar ,,van de mensen aan wie veel gegeven is, wordt ook veel verwacht'', zei haar vader steeds.

Ze was zestien jaar toen haar familie een beroep op haar deed. Een geestelijk gestoorde immigrant schoot zomer 1968 haar vader dood, toen die in Californië een verkiezingszege vierde. Moeder Ethel was op dat moment in verwachting van het elfde kind, Rory, en kon niet voor het gezin zorgen.

Toen zij zich eerder dit jaar kandidaat stelde voor het gouverneurschap van Maryland - ze is al acht jaar vice-gouverneur, maar dat ambt stelt politiek weinig voor - stond ze voor de vraag hoezeer zij de Kennedy-naam zou uitventen. Niet over haar vader en president JFK praten, kon niet. Haar hele leven wordt Kathleen, die al KKT is gedoopt, gevraagd hoe ze 'echt' waren en wat het is een Kennedy te zijn. Ze is, als eerste van de nieuwe generatie die een gooi naar een hoog ambt doet (en eerste Kennedy-vrouw ooit), hoe dan ook erfgename van alle glamour, magie en tragiek die aan haar familie kleven.

Maar te zwaar op de Kennedy-naam leunen, betekende ook dat je steeds met die vorige, grote generatie vergeleken wordt. Dus koos Townsend - zoals ze heet sinds haar huwelijk met haar ex-hoogleraar klassieke talen - voor de middenweg. Ze ging vragen over de familie niet uit de weg. Maar ze wilde er ook geen campagne mee voeren. ,,Ik moet op eigen kracht verkozen worden. De mensen moet míj leren kennen.''

Ze moest sowieso gemakkelijk kunnen winnen, riep iedereen. Ze is vice-gouverneur en haar partij, de Democraten, heerst al sinds 1970 onafgebroken in Maryland. Verder behoort haar tegenstander, John Ehrlich, tot rechts in de Republikeinse partij. Dat maakte hem, ondanks al zijn charme, kansloos in het vrij progressieve Maryland.

Maar Townsend wist door een chaotische, fletse campagne haar voorsprong snel teniet te doen. Nogal wat Democraten begonnen zich af te vragen of ze wel sterk genoeg was om de begroting van de staat, die een enorm gat vertoont, op orde te krijgen. Ze richtten de groep 'Democraten voor Ehrlich' op. Haar grootste fout was wél dat ze de Afro-Amerikanen, dé steunpilaar van haar partij in Maryland, voor het hoofd stootte door geen zwarte running mate te kiezen. Ehrlich deed dat heel slim wel.

Commentatoren begonnen te vergelijken. Geen mens ontkent dat ze een intelligente vrouw is, die haar dossiers kent. Ja, ze is zelf aardig. Maar is dat niet het probleem? Haar oom en vader wisten tenminste hoe ze tegenstanders een loer moesten draaien. Was zij niet gewoon te braaf en te saai? Gelukkig getrouwd, moeder van vier kinderen, schandaalvrij, dat was toch niet der Kennedy's? Townsend kreeg her en der al de bijnaam 'de non'.

Ehrlich aarzelde niet haar te jennen. ,,De Kennedy-magie is voorbij.'' Ook maakte hij toespelingen op de Kennedy's, als onofficiële koninklijke familie. Hadden de verkiezingen ,,geen kroning'' moeten worden? Vlak voor de recente moordaanslagen begonnen, ging hij haar in de peilingen voorbij. Democraten legden het hoofd al in de schoot. Was KKT soms alleen bezig met een missie voor haar familie? Miste ze zelf de passie voor de politiek?

Net toen de scherpschutter zijn eerste doden in Maryland begon te maken, gooide Townsend het roer om. Ze zette haar positieve campagne compleet overboord en begon Ehrlich hard aan te vallen. ,,Ze is óók een straatvechter'', stelde een lokale krant verrast vast.

Maar ze greep vooral ook de aanslagen aan om te pleiten voor strenge wapenwetten, een thema dat zeker haar passie blootlegt. Vanwege mijn familiegeschiedenis, zegt ze. En vanaf dat moment zette ze ook haar Kennedy-erfenis vol in bij haar campagne.

Het is een gewaagde stap. In wat het opinieblad Newsweek nu al 'de verkiezingen van de angst' noemt, is de uitslag van de stembusgang op 5 november in het heersende klimaat van angst totaal onvoorspelbaar geworden.

Maar toen haar campagneteam vorige week de New Shiloh-Baptistenkerk in Baltimore aandeed, heerste daar in elk geval voorzichtig optimisme. ,,De discussie over wapens kan heel belangrijk worden'', zegt een van haar medewerkers. ,,Het kan straks nét het verschil maken. Iedereen weet dat Kathleen een duidelijke visie op dit punt heeft en wat haar persoonlijke motivatie is. De voorwaarde is wel dat ze die gek snel pakken. Want als hij blijft toeslaan, durven veel kiezers in Montgomery County, waar hij begon te doden, op 5 november hun huis niet uit. Daar wonen juist veel gedreven Democratische kiezers.''

Woordvoerder David Paulson van de Democratische partij in de staat is ervan overtuigd dat het Townsend helpt als ze haar familie-erfenis inzet. In een synagoge herinnerde ze eraan dat haar vader was ,,vermoord door een Pales tijnse terrorist om zijn visie op Israël''. Tegenover staalwerkers riep ze dat als je alle jaren optelt waarin haar ooms en vader voor de vakbonden gestreden hebben ,,dan komen we bij elkaar uit bij een eeuw van strijd door de Kennedy's''.

Paulson: ,,We kregen zoveel telefoontjes van Democraten die zeiden dat ze over haar vader moest praten. Nu ze dat doet, krijgen we die niet meer.'' Al deze verwijzingen motiveren de achterban, meent Paulson.

Als Townsend zelf het spreekstoelte beklimt in de kerkzaal met alleen maar zwarte Amerikanen in het gehoor valt direct op hoezeer zij op haar vader lijkt. Ze is ook tanig, heeft dezelfde dikke bos haar. Ook haar stem herinnert aan oude opnames van hem. Maar meteen blijken ook haar beperkingen. Ze verspreekt zich geregeld, iets waar ze om bekendstaat. Ze is ook geen groot redenaar, al helemaal niet vergeleken bij de zwarte kanseltijgers die haar in- en uitluiden.

Ook nu grijpt ze meteen op een pijnlijk onderdeel van de familiegeschiedenis. ,,Drugsgebruik heeft erg binnen mijn familie huisgehouden'', zegt ze, en de helft van de zaal knikt. Ze weten dat haar broer David aan drugs is bezweken en enkele neven verslaafd zijn geweest. ,,Je moet het hard aanpakken. Ik weet dat je van een verslaving af kunt komen. Ik heb het om me heen zien gebeuren.'' ,,Amen'', roept de zaal, die tevens weet dat Baltimore een van de Amerikaanse steden met de meeste heroïnedoden is.

Haar standpunten over wapenbezit zijn ook aan dit gehoor besteed. De New Shiloh-kerk is een van de weinige nieuwe panden in een verwaarloosde, arme buurt. Veel huizen zijn dichtgespijkerd, de winkels pal tegenover de kerk verkopen alleen vanachter plexiglazen wanden. Gewapende overvallen, bendestrijd en moorden op klaarlichte dag hebben de eerste stad van Maryland een beroerde naam bezorgd.

,,Ze heeft echt geprobeerd de wapens van de straat te krijgen'', weet een bestuurder van de kerk. Townsend heeft de Saturday Night Special, een slecht gemaakt maar goedkoop en populair handwapen, laten verbieden. Ze dwong, dankzij de steun van de zittende gouverneur die de echte macht in handen heeft, handelaren op wapens een slot te zetten omdat 'het eenvoudiger is een wapen kindvriendelijk te maken, dan een kind wapenvriendelijk'. Iedereen in Maryland mag nog maar één handwapen per maand kopen.

Daarnaast verplichtte ze wapenhandelaren, als zij proefschieten met nieuw wapens, de afdruk die het schot op de kogel achterlaat af te staan aan de overheid. Die stopt die afdrukken, die volgens de voorstanders even uniek zijn als een vingerafdruk, in een database. Bij een misdrijf kan de politie snel nagaan welk wapen het is, waar en wanneer het verkocht is.

In Europese ogen gaan die wetten misschien niet ver, maar in Amerika, waar het recht om wapens te dragen teruggaat op een amendement op de grondwet, waar privé-bezit van wapens gewoon is en een rijke en machtige wapenlobby elke vorm van registratie bestrijdt, is Maryland een buitenbeentje. Samen met New York heeft het als enige staat zo'n kogeldatabase.

Kijk dan eens naar mijn tegenstrever, roept Townsend. Hij stemde ooit ,,tegen een verbod op semi-automatische wapens en goedkope handwapens''. Hij eet braaf uit de hand van de wapenlobby. Hij is ,,geen gematigde republikein, maar een extremist''.

Ze haalt vooral uit naar Ehrlichs suggestie, gedaan vóór de schutter actief werd, om enkele wapenwetten, waaronder het kogelafdrukkensysteem, weer af te schaffen. Het kost één miljoen dollar per jaar, zei hij, en heeft in Maryland nog niet tot één arrestatie geleid. Sindsdien krabbelt hij wat terug. Maar Townsend roept retorisch ,,had zo'n systeem ons op het spoor van de dader kunnen zetten''?

Dan had het wel uitgebreid moeten zijn tot geweren, want die gebruikt de scherpschutter, geeft Townsend toe. Zo'n uitbreiding wil ze onderzoeken, zegt zij voorzichtig. ,,Het belangrijkste is nu dat we ervoor zorgen dat Ehrlich geen bestaande wapenwetten terugdraait.''

Die heeft haar de voorbije weken fel verweten de angst in Maryland te misbruiken voor politiek gewin. Maar Townsend, helemaal in haar nieuwe stijl, bijt van zich af: ,,Het is niet politiek, het is persoonlijk. Ik weet hoeveel pijn het doet als een familielid neergeschoten wordt.''

De bijeenkomst in de kerk draait uit op een verzoening tussen Townsend en de zwarte gemeenschap. Dominee Carter haalt in zijn toespraak ook het familiethema aan: ,,Ik voel nog altijd de impulsen van de zwarte bevrijdingsstrijd en van dominee Martin Luther King. Ik hoor ook nog de stemmen van hogerhand die ons daarbij hielpen.'' Tell it brother, reageert de zaal.

,,Ik hoef de namen van de Kennedy's niet in herinnering te brengen'', zegt Carter half zingend. ,,Maar er loopt een draad die de mannen van die tijd verbindt met Kathleen Townsend. Een gouden draad. Ik zou willen dat alle mensen uit onze gemeenschap goed zicht hebben op onze gezamenlijke erfenis. Spread the word.''

Na afloop kijken de democratische partijbonzen tevreden rond. Ze hebben net de laatste peiling gezien die Townsend weer een kleine voorsprong geeft. ,,Dit ging goed'', zegt een van hen . ,,Het kan op het nippertje goed af gaan lopen.''