Zoveel onderzoeken, zoveel belangenconflicten

Met de dreigende belofte iedere betrokkene te zullen horen, goedschiks of kwaadschiks, begint het Amerikaanse Congres donderdag aan het onderzoek naar het faillissement van het energieconcern Enron.

AMSTERDAM - Vooral het relaas van David Duncan, een van de accountants van het kantoor Arthur Andersen, dat toezicht moest houden op het financiële reilen en zeilen van Enron, wordt belangrijk. Duncan is vorige week de laan uitgestuurd bij zijn kantoor, omdat hij wat al te ijverig de papierversnipperaar had gehanteerd teneinde belastende documentatie te verdonkeremanen. En diezelfde Duncan lijkt nu in de positie te zitten om de vuile was van Enron buiten te zetten.

Intrigerend is daarbij de vraag of het Witte Huis zich werkelijk zo afzijdig heeft gehouden van het ineenstorten van Enron als steeds wordt beweerd. Met name vice-president Dick Cheney blijkt tot het allerlaatst pogingen in het werk te hebben gesteld om het energiebedrijf te redden .

De commissie voor handel en energie, die donderdag met het onderzoek begint, wil vooral weten hoe Arthur Andersen de schuld van Enron van 500 miljoen dollar wist te verdoezelen. De voorzitter van deze Huis-commissie, Billy Tauzin, heeft sinds 1989 47000 dollar van accountantskantoor Andersen gekregen en de vraag is dan ook hoelang hij het onderzoek zal leiden.

Sinds het bankroet van de Texaanse energiegigant Enron op 2 december zijn in de VS ten minste zeven onderzoeken op gang gekomen naar het bedrijf. Eén door het ministerie van justitie, één door het ministerie van arbeid, twee in de Senaat, twee in het Huis van Afgevaardigden en één door de beurstoezichthouder, SEC.

Het ministerie van justitie doet, met name in Houston, zetel van Enron, strafrechtelijk onderzoek naar fraude rondom de val van het bedrijf. Daarbij deden zich onmiddellijk problemen voor omdat minister van justitie John Ashcroft zich terug moest trekken. Hij had 57500 dollar gekregen van Enron-topman Kenneth Lay voor zijn campagne om in 2000 gekozen te worden in de Senaat. En hij werd nog niet eens gekozen. Nu leidt Larry Thompson, onderminister van justitie, het regeringsonderzoek. Maar ook het advocatenkantoor waar Thompson in dienst was heeft voor Enron gewerkt en sommige Democraten willen dat ook Thompson zich terugtrekt. Ook vrijwel het hele openbaar ministerie in Houston heeft zich teruggetrokken omdat er sprake was van familie- en andere banden met het bedrijf.

Het ministerie van arbeid onderzoekt hoe Enron omsprong met het pensioenfonds voor eigen werknemers. De Senaatscommissie voor regeringszaken doet onderzoek, en ook de Senaatscommissie voor het bankwezen, maar van de laatste is de republikein Phil Gramm lid, en die ontving sinds 1989 bijna 77000 dollar van het accountantskantoor Arthur Andersen.

Beurstoezichthouder SEC, ten slotte, doet onderzoek naar de mogelijke voorkennis van de Enron-top die in de twee jaar voor het faillissement van het bedrijf voor maar liefst 1,1 miljard dollar aan aandelen verkocht. Zeer waarschijnlijk wist de top hoe slecht het bedrijf ervoor stond. Dit is des te schrijnender omdat de top de gewone werknemers had verboden hun aandelen te verkopen. Duizenden werknemers zijn nu hun spaargeld en pensioenen kwijt. De SEC, onder leiding van voorzitter Harvey Pitt, onderzoekt eveneens de rol van accountantskantoor Andersen in de complexe boekhouding van Enron. Maar Pitt trad ooit op als advocaat voor Andersen en volgens sommige Democraten kan hij geen onafhankelijk oordeel vellen.

Dan willen veel afzonderlijke leden van het Congres nog onderzoek naar de contacten tussen de regering-Bush en Enron. Enron-topman Kenneth Lay was bevriend met Bush en Enron heeft veel geld gestoken in diens verkiezingscampagnes. De vraag is in hoeverre Enron en Lay het economische beleid van de regering-Bush hebben beïnvloed. Geprobeerd hebben ze dat zeer zeker.