Heerlen heeft contact met verleden verloren

Op 6 maart worden de nieuwe gemeenteraden gekozen. In de aanloop reizen Bas den Hond en Bas de Vries door het land op zoek naar kwesties die opduiken in de lokale verkiezingsstrijd. In de achtste en laatste aflevering: Heerlen, waar het CDA hoopt en probeert de oude glorie te herstellen door 'naar de mensen toe te gaan'.

Ze zag er aanvankelijk een beetje tegenop. Deur aan deur de wijk door in haar eigen Heerlerheide, mensen vragen om hun stem, da's toch weer iets héél anders dan collecteren voor de brandwondenstichting. ,,Je weet niet wat je moet verwachten.'' Maar nu CDA-raadslid Trudie Soeren er twee uur legaal belletje trekken op heeft zitten, blijkt het allemaal mee te vallen. ,,Het is arbeidsintensief, maar de mensen reageren heel leuk.''

Ze moest eigenlijk ook wel, want op de Heerlense kiezersmarkt bestaan er geen zekerheidjes meer. Neem vier jaar geleden: toen stond Soeren op het oog ook op een verkiesbare plaats. Maar destijds werd ze dermate opgeslokt door het werk achter de schermen, dat ze van de lijst viel. Lijstduwer Hub Savelsbergh -de voormalige ongekroonde 'onderkoning van Heerlen'- haalde veel meer voorkeurstemmen en Soeren kon voor anderhalf jaar in de wachtkamer. ,,Dat overkomt me deze keer echt niet meer.''

En dus ging de nummer 3 van het Heerlense CDA de afgelopen week de straat op met campagnemateriaal met een fotootje waarop ze wordt aangeprezen als 'een dynamische persoonlijkheid, met oog voor het detail'. En dan zijn er nog de zakjes lavendel met bijbehorend kaartje: 'Verfrissend in Heerlen: Trudie Soeren'. Die reikt ze weliswaar alleen maar uit aan mensen die ze persoonlijk kent, maar dat zijn er nog behoorlijk wat: Soeren zit onder andere in het bestuur van een peuterspeelzaal, is voorzitter van een theatertje en werkt als vrijwilliger met drugsverslaafden en prostituées. En daarbij zitten haar kinderen bij de fanfare.

Er was een tijd dat de christendemocraten in de Oostelijke Mijnstreek dergelijke straatcampagnes achterwege konden laten. 'Campagne-strateeg' Emile Malherbe schat dat het nog maar dertig jaar geleden is, dat de KVP als voorloper van het CDA in Heerlen een absolute meerderheid in de gemeenteraad had. De macht leek toen iets vanzelfsprekends en een vleugje regentendom hoorde daarbij.

Maar de op het oog zo stevige katholieke zuil brokkelde in de jaren daarna in razend tempo af. In de jaren tachtig wist de PvdA een stevige bres te slaan en in de tweede helft van de jaren negentig was het de Socialistische Partij, die zich naast het CDA nestelde als grootste van Heerlen. Bij de vorige verkiezingen haalde de SP van het echtpaar De Wit -Jan is inmiddels Tweede-Kamerlid, Riet gemeenteraadslid en lijsttrekker- voor het eerst 166 stemmen méér. De SP profiteerde handig van het Grote Ongenoegen in Heerlen, een stad van beton die nooit volledig over de gevolgen van de mijnsluitingen is heengekomen en die alleen maar steeds verder achterop lijkt te raken bij het mondaine Maastricht.

Het CDA is hard van het pluche gevallen, zoals Malherbe het uitdrukt, maar heeft daar lering uit getrokken. ,,Het is echt niet meer de partij van tien of vijftien jaar geleden.'' Lijstrekker Eduard Prickartz is het daarmee eens: ,,Wij zijn veranderd in die zin, dat wij nu de burgers en het bedrijfsleven veel meer opzoeken via wijk- en werkbezoeken. Dat wordt hier zéér gewaardeerd.''

Trots rolt Malherbe (,,Ik ben een communicatie-adviseur in de vut, die van zijn sympathie voor het CDA nooit een geheim heeft gemaakt.'') in zijn kantoor de enorme posters uit, die in de aanloop naar de raadsverkiezingen overal op straat te zien zijn. Met kreten waarmee de kiezer volgens de campagnestrateeg wordt uitgenodigd 'eventjes iets langer na te denken'. Een voorbeeld? 'Onfatsoen op straat, agressie in de wijk, gedogen? Laten we het samen aanpakken!' Of deze, die misschien wat ál te cryptisch is uitgevallen: ,,Kent u dat gevoel van: het is nu wel genoeg? Wij pakken het op!''

Malherbe: ,,Cryptisch? Nou, wij zeggen tegen de burger: mogen wij even één of twee minuten van uw tijd om ergens bij stil te staan en na te denken of het CDA uw vertrouwen waard is? Even voor de duidelijkheid: met dat 'het is genoeg' doelen wij op het gevoel dat de individualisering, de commercialisering zijn doorgeschoten en dat het weer tijd is voor zorgzaamheid. Maar wij hebben nog veel meer posters, hoor. Hier, met foto's van de kandidaten, die consequent worden opgehangen in de wijken waar zijzelf wonen. Alleen onze lijsttrekker Prickartz staat er altijd bij.

Al die persoonlijke campagnes, Riet de Wit van de SP moet er eerlijk gezegd een beetje om lachen. Al weken geleden verschenen er in de plaatselijke pers steeds meer advertenties van CDA'ers, die het vooral tegen elkaar op lijken te nemen. Dat past weliswaar in de lokale traditie, waarin er een wat nauwere band bestaat tussen kiezer en gekozene dan 'daarboven' gebruikelijk is. Maar het is niet bepaald de manier waarop De Wits partij de zaken aanpakt. De SP opereert overal in het land als een goed geoliede machine, dankzij een leger aan zéér gemotiveerde vrijwilligers, die op ieder denkbaar uur bereid zijn de handen uit de mouwen te steken.

Deze laatste vrijdag vlak voor de gemeenteraads verkiezingen heeft de SP heel wat op de agenda staan. Om te beginnen zijn er bezoeken aan drie verkiezingsmarkten in de gemeente. Daar delen De Wit en haar hulptroepen schuursponsjes uit in de vorm van de bekende tomaat: 'Om de Heerlense achterkamertjes schoon te vegen.' En dan is er ook nog een actie bij het stadhuis; de SP gaat daar de ramen van de wethouders lappen. ,,Dan kunnen ze tenminste naar buiten kijken, om te zien wat er hier écht aan de hand is'', zegt een vrijwilligster. ,,Er zijn hier zelfs plannen om een WTC te bouwen! Zie je het rijtje voor je: Tokyo, New York, Heerlen? Terwijl er hier allerlei noodzakelijke voorzieningen ontbreken: een zwembad in het centrum, de beloofde skatehal voor de jeugd, fatsoenlijk gehandicaptenvervoer.''

Wat volgens de Heerlense socialisten ook heel belangrijk is: een museum waarin de mijngeschiedenis een plaatsje krijgt. Want dat is in hun ogen de belangrijkste reden waarom de bevolking altijd maar zit te kankeren op de eigen stad: de banden met het eigen verleden zijn ruw doorgesneden. Van het college van b. en w. mag er zelfs niet meer over de Oostelijke Mijnstreek worden gesproken: de aaneengesloten gemeenten Heerlen, Kerkrade, Brunssum en Landgraaf heten nu opeens 'Parkstad'. ,,Alsof de tijd van de mijnen iets groezeligs is, dat je weg zou moeten poetsen'', moppert een SP-er. ,,Het is toch verschrikkelijk dat die schoorstenen zomaar zijn neergehaald: de Lange Lies en de Lange Jan? Als ze dat nu zouden proberen, zou ik mij eraan vastketenen.''

De dynamiek van de SP, CDA-er Trudie Soeren kan er wel een zekere bewondering voor opbrengen. ,,Ze spreken de mensen heel direct aan. En je kunt héél goedkoop lid worden.''

Zit een coalitie tussen beide lokale grootmachten in de volgende periode erin? Helemaal uitgesloten is het niet. Vier jaar geleden zijn nog een tijdje serieuze onderhandelingen gevoerd. Er zijn raakvlakken: het CDA wil het eveneens 'kalm aan' doen met de grootse bouwplannen die in het gemeentehuis worden uitgebroed. En hoe zei Malherbe het ook alweer? ,,Het CDA heeft hier geleerd compromissen te sluiten.''