Kritisch boek over Israël wordt verkeerd beoordeeld

Het stuk in Trouw 'SP-denker: Israël gegrondvest op racistisch idee' (29 november), is kwaadaardig, meent Karel Glastra van Loon. Het boek waarvoor Glastra van Loon het voorwoord schreef, is niet antisemitisch, vindt hij.

Ik schreef een voorwoord bij Peter Edels boek 'De schaduw van de ster'. Dat boek bevat een eigenzinnige en ongetwijfeld voor discussie vatbare analyse van het zionisme, gebaseerd op historische bronnen, waaronder talloze publicaties van zionisten en antizionisten.

Edel meent dat het zionisme niet uitgaat van de gelijkwaardigheid van alle mensen, ongeacht ras of geloof, maar dat het aan Joden zowel in theorie als in praktijk een uitzonderingspositie toekent. Dit uitgangspunt, stelt Edel, is terug te vinden in het feit dat Israël een joodse staat is, waarin voor Joden andere wetten en rechten gelden dan voor niet-Joden. Iedereen kan waarnemen dat een Russische Jood die zich in Israël meldt als immigrant vanaf de allereerste dag meer rechten heeft dan de Arabische ingezetenen van Israël van wie de voorouders al generaties lang in het land wonen.

In 'De schaduw van de ster' staan veel van dit soort feiten die onaangenaam zijn voor diegenen die, zoals ik, zijn opgevoed met een beeld van Israël als een eiland van verlichting in een zee van islamitische duisternis. Zo staat Edel vrij uitvoerig stil bij de contacten tussen vooraanstaande zionisten en kopstukken van Hitlers nazi-partij. Hitlers opvattingen over raszuiverheid en de vermeende kwalijke gevolgen van rassenvermenging, zo blijkt uit door Edel geciteerde documenten, sloten nauw aan bij de ideeën die deze zionisten hieromtrent koesterden. De passages die Edel aan dergelijke netelige kwesties besteedt hebben mij het meest overtuigd van het belang van zijn boek en van zijn integriteit. In tegenstelling tot wat Yoram Stein in zijn stuk in Trouw suggereert is Edel zeer genuanceerd in zijn oordeel. Hij schrijft regelmatig en expliciet dat dit soort feiten niets afdoet aan de gruwelijkheid van de jodenvervolging in Hitler-Duitsland. Dat er lieden zijn die de conclusie trekken dat de Joden de Holocaust aan zichzelf te wijten hebben, is uiteraard volstrekt verwerpelijk. Maar Edel trekt die niet.

Edel beweert of suggereert ook nergens in zijn boek dat 'het joodse volk racistisch, xenofoob, machtsbelust en achterlijk is', zoals Stein schrijft. Evenmin zegt hij dat 'antisemitisme evenals xenofobie en rassenhaat een puur joods-zionistische uitvinding zijn'. Had hij zich aan zulke antisemitische uitspraken schuldig gemaakt, dan had ik zeker geen voorwoord geschreven. Dat Stein zich verlaagt tot een kwaadaardige weergave van de inhoud van Edels boek doet mij vrezen dat het hem aan argumenten ontbreekt. Dat 'De schaduw van de ster' een antisemitisch boek zou zijn, wordt door geen enkel letterlijk citaat gesteund.

Tegenover het tekort aan inhoudelijke argumenten van Stein staat een overvloed aan insinuaties. Voortdurend plaatst hij woorden tussen aanhalingstekens om duidelijk te maken dat het geen zuivere koffie is. Zo heeft Edel geen ideeën maar 'ideeën', is hij niet antizionistisch maar 'antizionistisch', en is hij zelfs geen kunstenaar maar een 'kunstenaar'. Daarnaast grossiert hij in kwalificaties die aan de ene kant zo algemeen zijn dat het onmogelijk is om te bewijzen dat ze onjuist zijn en tegelijkertijd specifiek genoeg om een geur van onbetrouwbaarheid te verspreiden. Zo is de uitgever van het boek, het Belgische EPO, volgens Stein 'extreem-links', terwijl het merendeel van Edels bronnen juist weer 'extreem-rechts' zou zijn. De joodse critici van het zionisme die aan het woord worden gelaten, zijn uiteraard 'joodse zelfhaters'. En natuurlijk is het bijzonder saillant dat de schrijver van het voorwoord bij Edels boek een 'SP-denker' is. Dat zowel Tiny Kox (SP-partij-secretaris) als Harry van Bommel (SP-kamerlid), als ikzelf hem hebben verzekerd dat de SP met deze hele kwestie niets van doen heeft, weerhoudt Stein er niet van zijn hele stuk hieraan op te hangen. Ik ben geen lid van de SP, maar draag de partij een warm hart toe. Sinds 1993 maak ik deel uit van een groepje mensen dat meedenkt en

-praat over alles wat met de SP en de media heeft te maken.

Het mag duidelijk zijn dat ik mij bij het schrijven nooit afvraag of wat ik beweer wel in overeenstemming is met de partijlijn van de SP. Of dat ik ooit mijn geschriften vooraf ter goedkeuring voorleg aan het partijbestuur, of het partijbestuur zelfs maar op de hoogte stel van wat ik heb geschreven. Steins heftige reactie laat zien dat het mogelijk is om Edels boek totaal anders te lezen dan ik heb gedaan, wat mij op zichzelf niet verbaast. Maar dat Stein als journalist in zijn stuk geen moeite doet om zijn visie op het boek en op Peter Edel te onderbouwen, vind ik een ernstige tekortkoming. In mijn beleving confronteert Edel zijn lezers met feiten en opvattingen die slecht passen in het beeld dat velen van ons in de westerse wereld hebben van Israël en de Palestijnen. Hij laat zien dat Arabieren niet de 'eeuwige antisemieten' zijn voor wie zij nu vaak worden gehouden, maar dat er in de geschiedenis voorbeelden te over zijn van een vredig samenleven van Joden en Arabieren. Zoals hij ook laat zien dat noties over vermeende raciale superioriteit niet het exclusieve domein zijn van niet-Joden, en dat dergelijke opvattingen onvermijdelijk leiden tot gruwelijkheden jegens 'de anderen'. De stichting van een joodse staat in Palestina kan na de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog nog zo nastrevenswaardig hebben geleken, dat doet niets af aan het feit dat daardoor de niet-joodse inwoners van het gebied (voor zover zij niet werden verjaagd), tot tweederangs burgers zijn gemaakt. Israël is gebaseerd op de gedachte dat het onder bepaalde omstandigheden verdedigbaar is om onderscheid te maken tussen mensen op grond van hun ras. En dat is, hoe je het ook wendt of keert, racistisch. Iedereen die nadenkt over een oplossing van het Israëlisch-Palestijnse conflict zal dat pijnlijke feit onder ogen moeten zien.