'Basketballers zouden we nooit in huis halen'

Groningen is dit weekeinde voor de zesde keer het centrum van de moderne danswereld. In de Stadsschouwburg nemen veertien jonge dansmakers uit heel Europa deel aan het Internationaal Choreografen Concours. Een van hen is de Bulgaarse Galina Borissova (31).

“De organisatie gaf ons de keus: een hotel of logeren bij een gastgezin. Dat laatste is natuurlijk veel goedkoper en dansers hebben altijd geld nodig.” Galina Borissova kijkt haar gastfamilie grijnzend aan. Ze nestelt zich nog eens stevig op de bank van Michiel van Mil en Frank Houwaard.

“Zonder gekheid, we voeren heel leuke gesprekken iedere avond. Ik ben verbaasd over hun kennis van moderne dans. En jaloers, ze zijn zelfs naar het festival in Edinburgh geweest en ik nog nooit.” Van Mil sputtert tegen: “Jij kunt nog een keer als performer gaan, dan hoef je niet met je tentje in de modder te staan.”

Borissova bivakkeert sinds maandag met haar collega-dansers Juliana Saiska en Ivo Dimtsjev bij het Groningse gastgezin. Via een cursus 'Kijken naar moderne dans' kwam Michiel van Mil een paar jaar geleden in aanraking met de organisatie van het choreografenfestival. “Het is erg leuk om professionele artiesten te ontmoeten. We zouden bijvoorbeeld nooit basketballers van een of ander toernooi in huis nemen, daar hebben we geen affiniteit mee. Wat het verschil is?” Van Mil denkt even na. “Van dansers, kunstenaars, kun je niet voorspellen waar ze naar kijken. Gewone mensen zien misschien alleen de rijkdom in Nederland, maar bij hen weet je nooit wat ze doen met details. Gisteren hadden we het bijvoorbeeld over de culturele achtergrond van gordijnen, waarom die hier meestal open zijn.”

Hoewel Borissova voor het eerst in Nederland is, is het buitenland voor haar geen onbekend terrein. Na de staatsschool voor choreografie in Sofia gaf ze onder meer les Griekenland en studeerde ze de afgelopen drie jaren in de Verenigde Staten en Canada. Als danseres en choreografe werkte ze mee aan diverse producties in Sofia, Praag en Istanbul.

“Van het Groningse festival hoorde ik van een Franse vriendin. Pas in oktober heb ik de deelnameformulieren aangevraagd en ben vlak voor kerst als een gek alle visa en andere papieren gaan regelen, toen we geselecteerd waren. Bijna niemand van mijn vrienden en collega's weet dat ik hier zit.” Borissova grinnikt bij de gedachte. “Ik hoop wel op een paar kranteartikelen als ik terugkom. In Bulgarije zijn zo weinig danscritici.”

“Moderne dans heeft in mijn land nooit echt de kans gekregen zich te ontwikkelen. Aan het begin van deze eeuw had je alleen Russische emigre, zoals de ontwerper Pavel Tsjelistev en de balletvernieuwer Boris Knjazjev. Aan deze avantgardisten heb ik mijn stuk opgedragen.”

“Dansers die naar het buitenland waren geweest, werden in Bulgarij onder de communisten altijd beschouwd als gevaarlijk, een beetje gek. Toch kwamen de meesten altijd weer terug naar hun land. Net als ikzelf. Ik hou van de competitie in het buitenland, maar wil thuis moderne dans vooruit brengen. Van mijn eigen leraren heb ik weinig kunnen leren, die hadden allemaal in Moskou gestudeerd. Dat was techniek voor en na, maar je kunt je als danser niet uitdrukken in techniek alleen. Dan herhaal je slechts anderen. Niet dat ik technisch niet goed ben, maar ik hou er niet van het te showen. Mijn stukken hebben iets rauws, zijn ongepolijst.”

Bij de voorbereiding van het stuk hebben Borissova en haar twee dansers gebruik gemaakt van de verhalen uit de Bulgaarse krant Satyricon, die van 1905 tot 1918 verscheen. Denkt ze dat het Nederlandse publiek zich in die sfeer kan inleven? Ze schudt heftig van ja. “Ik wil mensen niet opdelen in Oost en West. Het stuk draait om gevoelens van mensen die op het punt staan te vertrekken, naar de oorlog of richting een nieuw politiek systeem. Die gevoelens zijn voor iedereen invoelbaar, denk ik. Jullie hebben hier toch ook een oorlog meegemaakt?”

Van Mil en Houwaard zijn nieuwsgierig naar het aantal bezoekers bij Borissova's eerdere optredens in de Militaire Club in Sofia. Ongeveer tachtig bezoekers per voorstelling, denkt ze, en dat vijf avonden lang. “Maar dat waren familie, vrienden, collega's en studenten van de theater- en filmacademie. Veel Bulgaren denken dat moderne dans staat voor een soort showbizz-entertainment. Ook onder de dansers zelf heersen, door een gebrek aan informatie, veel misverstanden over de interpretatie van moderne dans. Eigenlijk staat alleen klassiek ballet er in hoog aanzien.”

Borissova hoopt via internationale erkenning ook in eigen land een - ze zoekt naar een formulering - 'normaal' publiek te vinden. Van Mil stelt haar gerust. “Het publiek is hier veel groter. Net als het enorme podium, dat is al spannend genoeg.” Want oorspronkelijk speelt haar choreografie 'A never ending story' in twee kamers van samen vijftien vierkante meter. Dat wordt misschien een probleem in de schouwburg, denkt Borissova, want ze wil de verlichting en enscenering hetzelfde houden. “Wij hebben geen technicus. Daarom zijn Ivo en Juliana hier ook niet aanwezig, ze zijn lampjes kopen in de stad.” Van Mil stelt: “Ze doen haast niet anders dan heen en weer lopen van hier naar de studio, repeteren, naar de schouwburg en weer terug. Ieder uurtje pakken ze mee om zich voor te bereiden. Aan zo'n schema wen je als gastgezin snel genoeg. We wilden nog met hen naar het Groninger Museum, maar daar is waarschijnlijk geen tijd voor.”

Hebben ze al een repetitie bijgewoond? “Wij hebben nog niets gezien, dat mag niet van haar”, beweren Van Mil en Houwaard. “De voorstelling blijft een verrassing”, zegt hun logeé streng. “Normaal nodig ik wel vrienden uit om repetities te zien en commentaar te leveren. Dat werkt het best. Ook mijn dansers denken mee, zo gaan ze zich comfortabel voelen in het stuk. Maar Michiel en Frank krijgen de video van het oorspronkelijke stuk pas na de halve finale te zien.”

“De finale, bedoel je”, corrigeert Michiel van Mil. “Natuurlijk haalt ze de finale, en twee stemmen voor de publieksprijs heeft ze ook binnen. Het is vreemd: ik heb de muziek gehoord, mooie Russische liederen uit het begin van deze eeuw, ik heb foto's van eerdere optredens gezien, ik ken hun karakters nu een beetje, maar ik kan me nog steeds niets voorstellen van de bewegingen die ze zullen maken. Ik stel me, als ik naar Galina kijk, iets delicaats voor. Maar hoe meer ik van hen weet, des te nieuwsgieriger ik word.”