NEW YORK - Spannend oversteken voor slechts twee dollar

New Yorks burgemeester Rudy Giuliani heeft deze week voor de tweede maal binnen een maand zijn grootste en belangrijkste groep kiezers in de gordijnen gejaagd: de voetganger. De week voor de Kerst liet de burgemeester dranghekken plaatsen in het centrum van Manhattan, zodat er op tien kruispunten niet meer kon worden overgestoken. En nu is hij in alle ernst van plan voetgangers die door het rode licht lopen of zomaar kriskras de straat oversteken - het zogeheten jaywalken - op de bon te gaan slingeren.

Voetgangers-anarchisme hoort net zo bij Amerika's grootste metropool als onbeschofte taxi-chauffeurs, hoge huren en onvindbare parkeerruimte. Het vaste voornemen waarmee vrijwel iedere rechtgeaarde New Yorker elke dag de straat opgaat, is dat hij zich niets van de verkeersregels zal aantrekken. En zeker geen enkele tegemoetkoming maar te overwegen aan zijn grootste vijand, de automobilist. Beide groepen verkeersdeelnemers haten elkaar op een intense manier waarbij, het moet gezegd, de voetganger de man of vrouw achter het stuur dikwijls zo tart dat hij iedere keer weer blij mag zijn dat hij levend de overkant bereikt.

Een geroutineerde New Yorkse voetganger steekt in etappes de brede avenues in Manhattan over. En begaat niet de fout die veel groentjes maken: hollen, om uit de baan van de aanstormende auto's te blijven. Nee, de kunst is rustig je kans af te wachten, ondertussen de wagens voor en achter je langs te laten laveren. Soms kun je het spel overdrijven zoals de 35-jarige mode-ontwerpster 'Robin', wier gedrag van de week door de New York Times werd geobserveerd.

Zich van het signaal Don't walk niets aantrekkend, stak ze diagonaal de straat over en dwong diverse bestuurders vol op hun rem te gaan staan. Het enige wat de vrouw deed was de automobilisten tijdens het oversteken strak aankijken. “Zo doen we dat allemaal om zo snel mogelijk ergens te zijn. Dat zul je ons nooit afleren. Wij hebben niet zo'n hoge moraal”, legde Robin even later uit.

De burgemeester zegt in de eerste plaats uit te zijn op de verkeersveiligheid. “Ik ben in New York opgegroeid, ik begrijp de New Yorker en ik weet dat er een jarenlange traditie is om je van verkeerslichten niet aan te trekken. Dat geldt voor de automobilist en voor de voetganger. Maar dat brengt het leven van mensen in gevaar. Het mag dan spannend zijn, maar soms is spannend onverantwoordelijk”, aldus Giuliani. Maar veel bijval krijgt hij niet.

Belachelijk, is de reactie van de meesten, op het nieuws dat ze misschien een boete gaan krijgen als ze in de fout gaan bij het oversteken. “Iedereen doet het zo”, is de volgende opmerking. Trouwens, voor de boete zullen de meesten het niet laten. Die is nog steeds even hoog als toen in 1958 het jaywalken tot een overtreding werd bestempeld: twee dollar.

De meesten agenten lopen ook niet echt warm voor het idee. Ze vrezen dat het publiek zich tegen hen zal keren als ze het bonnenboekje gaan trekken. En die goede verstandhouding is ze meer waard. De New York Post polste een aantal agenten. “Ik heb maar een paar ogen in mijn hoofd en die moeten al genoeg werk doen”, zei er een in de schaduw van het Rockefeller Center, een van de drukste punten van Manhattan. En een agent in de Village, die zijn naam absoluut niet vermeld wilde hebben, voorspelde dat het eerder zal vriezen in juli dan dat hij bonnen gaat uitdelen. “Wat is het volgende, boetes voor kwatten op het trottoir? Het gaat net als met het bekeuren van fietskoeriers die op het trottoir rijden, daar is ook niets van gekomen”, aldus een sceptische politieman in de Bronx.

De New Yorkse voetganger begint zich intussen grommend neer te leggen bij die andere maatregel van Giuliani, die nu een kleine maand van kracht is en die hij wil volhouden: het beperken van de oversteekmogelijkheden in 'midtown', het centrum van Manhattan. De dranghekken die op tien plaatsen zijn aangebracht, zijn een tegemoetkoming aan de automobilist. Die moet bij het afslaan wachten tot het voetgangerslicht, dat gelijk met hem op groen is gesprongen, weer is veranderd. Dat veroorzaakt grote opstoppingen in de stad.

De voetgangers mogen nu nog maar op bepaalde plekken oversteken. In de eerste weken werd de bepaling massaal genegeerd en liepen de voetgangers gewoon om de barricaden heen. Verlenging van de dranghekken en verhoogde controles hebben de meeste voetgangers er nu toe gebracht zich bij de nieuwe situatie neer te leggen. En binnenkort is waarschijnlijk al niet meer de opmerking te horen van de man die een half uur te laat op zijn werk komt en als verklaring geeft: ik kon pas in Harlem oversteken.