X.0.0., 2.0.0., 1.0.0., en nog zo wat varianten

AMSTERDAM - Een allesbehalve repesentatieve steekproef op Nieuwjaarsdag: twee Amsterdamse snackbars binnengelopen voor een patat mét, en allebei de keren staat de gokautomaat er nog. Terwijl het gemeentebestuur per 1 januari de gokautomaten uit de friet- en shoarmazaken, sporthallen en coffeeshops heeft gebannen om gokverslaving onder jongeren te voorkomen.

De hoofdstad loopt daarmee voor de muziek uit. Op 1 januari 1999 wordt in het hele land de eenarmige bandiet taboe in de snackbar. Hoewel burgemeester Schelto Patijn in zijn nieuwjaarsrede zei dat Amsterdam niet het braafste jongetje van de klas moet zijn, is de stad onder zijn bewind hard bezig dat wel te worden. Al is Amsterdam niet de allereerste, het naburige Zaanstad was nòg eerder. Maar in Amsterdam hakt de maatregel er pas goed in. Twintig procent van het automatenbestand in de Amsterdamse horeca wordt zo weggesnoeid. Ook cafés moeten eraan geloven. Er mogen niet meer dan twee speelautomaten in een kroeg staan.

Maar wat is een verbod waard als er niet gehandhaafd wordt? De woordvoerder van de Amsterdamse politie maant tot kalmte: “Het is niet zo dat de politie meteen op 1 of 2 januari voor de deur staat. We gaan successievelijk controleren.”

Wel is het zo dat iedere nalatige snackbarhouder vanaf nu op de bon geslingerd wordt, wanneer de politie een fruitautomaat of andere gokkast in zijn zaak aantreft. Eind januari heeft de Amsterdamse politie alle verboden plekken wel bezocht, verwacht de politiewoordvoerder.

Intussen zinnen sommige cafetariahouders al op mogelijkheden om te ontkomen aan de maatregel die ze flink wat inkomsten gaat schelen. Een cafetariahouder heeft al bedacht dat zijn gokkast bij jackpot een tegoedbon uitkeert in plaats van een rinkelende stroom munten. Bij de kassa kan de klant het kaartje inleveren tegen klinkende munt. De politiewoordvoerder vindt het slim bedacht, maar ook dat mág niet meer met ingang van dit nieuwe jaar. Als de politie erachter komt, krijgt de cafetariahouder alsnog een proces-verbaal.

Of alle mogelijke gokautomaten onder de maatregel vallen, kan de politie noch de gemeente vertellen. De gemeente wijst door naar de politie, die immers met de handhaving belast is. De politie verwijst weer terug naar de gemeente, die per slot van rekening het verbod heeft afgekondigd. Maar, zegt de gemeentewoordvoerster, in de verordening gaat het om 'kansspelautomaten' en “daar valt toch heel wat onder, zou ik denken”.

Algemeen secretaris Berghoef van de VAM-speelautomaten-branche-organisatie, vindt de situatie ook niet echt overzichtelijk. De varianten vliegen je om de oren: X.0.0., 2.0.0., 1.0.0., en nog zo wat.

Het zijn cijfers die aangeven hoeveel kansspelautomaten er binnen een gemeente mogen staan in respectievelijk de natte horeca (cafés), de droge horeca (cafétaria's) en in buurthuizen. Amsterdam interpreteert alles op zijn eigen manier (Berghoef: “Amsterdam ligt klaarblijkelijk niet in Nederland”). Sterker nog: volgens Berghoef dreigt zich een situatie voor te doen waarin de hoofdstedelijke deelgemeentes hun eigen variant zullen kiezen. Dat is niet bepaald bevordelijk voor de overzichtelijkheid, zegt Berghoef. Laat staan dat er politiecontrole mogelijk is.

Ook landelijk wordt de controle een hele toer. Door de mogelijke grote verschillen tussen naburige gemeenten, krijgt de regio-politie te maken met te veel verschillende speelautomatenconvenanten. Berghoef zou dan ook graag zien, dat de zaak nu eindelijk eens landelijk wordt geregeld. De Tweede Kamer voelt volgens hem wel voor de 2.0.0.-variant, dus twee in het café en elders geen.

Daarmee zou zijn branche goed kunnen leven. Ze heeft de laatste jaren al heel wat kansspelautomaten vrijwillig en in goed overleg weggehaald, dus van een plotselinge klap zal geen sprake zijn. Een eventuele 0.0.0.-variant (nérgens kansspelautomaten) zou de branche-organisatie uiteraard niet kunnen accepteren, zegt Berghoef.

Het zou trouwens het klandestien gokken in de hand werken. De grenzen met Engeland en Duitsland, waar veel gokkasten vandaan komen, zijn wat dat betreft open: het is dan een koud kunstje om gokautomaten uit het buitenland te halen.