'Bent u nou de rode Bolkestein?'

De nieuwste lichting Tweede-Kamerleden heeft inmiddels kunnen wennen aan 'Den Haag'. Een aantal van hen vertelt over hun ervaringen. Aflevering 4: Wouter Bos, PvdA.

Het mooiste compliment van de afgelopen anderhalf jaar kreeg hij naar eigen zeggen van fractiegenoot Bert Middel. ,,Die vertelde: 'Toen ik hoorde dat jij kwam, had ik zo mijn bedenkingen. Maar ik moet zeggen, je bent veel minder rechts dan ik had gedacht'.''

Middel is niet de enige sociaal-democraat bij wie de entree van Wouter Bos aanvankelijk de nodige vraagtekens opriep. Een overstap van multinational Shell naar de Tweede Kamer was tot vorig jaar alleen bij de VVD vertoond. Bos, geamuseerd: ,,Dat was ook de eerste vraag die ik ooit van een journalist kreeg: 'Bent u nou de rode Bolkestein?'.''

Haast automatisch werd de 36-jarige Rotterdammer bij zijn aantreden dan ook ingedeeld in het 'sociaal-liberale' kamp binnen de PvdA-fractie, dat toen nog werd aangevoerd door de huidige staatssecretaris Rick van der Ploeg. Bos heeft weinig moeite met dat stempel. ,,Wat sociaal-democraten en traditioneel-liberalen duidelijk met elkaar bindt, is dat zij vrijheid, emancipatie en zelfrealisatie als hoogste idealen zien. Het grote verschil is dat VVD'ers die vrijheid als iets tamelijk toevalligs beschouwen: je hebt het of je hebt het niet, en als het niet hebt is dat jammer. Terwijl wij vinden dat vrijheid aan zoveel mogelijk mensen ten goede zou moeten komen en dat de overheid daar best een stimulerende en organiserende rol bij mag spelen.''

,,Wat mij ook aanspreekt aan de VVD, is dat die partij soms met behoorlijk radicale analyses van maatschappelijke problemen durft te komen. Dat hele concept van marktwerking is onder het vorige kabinet toch behoorlijk stevig ingezet. Met een partij als het CDA in de coalitie was dat niet zo snel gelukt.''

Niet dat hij ooit de aanvechting heeft gehad om lid van de VVD te worden. ,,Ik heb mij al op mijn negentiende aangemeld bij de PvdA. Dat was na een hele indrukwekkende speech van Joop den Uyl in De Maaspoort in Den Bosch die ik op tv zag, na de enorme verkiezingsnederlaag bij de statenverkiezingen van 1982. Aan de ene kant hoorde je daar duidelijk de pijn en het verdriet in zijn stem. Maar tegelijkertijd had hij ook iets heel onverzettelijks: potverdorie, ik wil met deze samenleving een bepaalde kant op en daar ga ik gewoon mee door. Ik vond dat zo mooi, dat ik dacht: bij deze club wil ik horen.''

Via een studie economie en een succesvolle carrière bij Shell (,,Ik wilde eerst maatschappelijke ervaring opdoen in een sector waar partijgenoten een bedreigde diersoort vormen'') besloot hij in 1997 de sprong naar de politiek te wagen. Ondanks allerlei waarschuwingen voor de gespannen sfeer in de PvdA-fractie. Onder de vorige fractievoorzitter Wallage stonden de 'vernieuwers' uit de school van oud-partijvoorzitter Rottenberg vaak lijnrecht tegenover de 'oudgedienden'.

Onder Wallage's opvolger Melkert is de lucht echter behoorijk opgeklaard. Bos: ,,Wij hebben nog altijd sociaal-liberalen en meer traditionele sociaal-democraten in de gelederen. Maar de coalities wisselen nu en de discussies gaan met veel minder venijn gepaard. Achteraf moet ik zeggen dat ik door de PvdA-selectiecommissie onnodig bang ben gemaakt. Woorden als 'slangenkuil' en 'wespennest' vielen meer dan eens in die gesprekken. Mij werd ook de vraag voorgelegd of het niet al te idealistisch was om te denken dat ik met collega's in de fractie op de manier zou kunnen samenwerken als ik gewend was. Nou, dat is mij dus honderd procent meegevallen.''

Meer moeite heeft Bos met de gewoonte van de bewoners van het Tweede-Kamergebouw om 'vreselijk veel over elkaar te praten'. Bos: ,,Je wordt hier vreselijk in de gaten gehouden. Wat dat betreft klopt het cliché van de naar binnen gekeerde 'Haagse kaasstolp' wel. In de wandelgangen en in Nieuwspoort wordt alles becommentarieerd: je sterke en je zwakke kanten tot aan de vraag met wie je het doet. Dat heeft ongetwijfeld te maken met de tv-camera's, met de grote ego's, met de ijdelheid. Ik moet toegeven: dat geldt ook voor mij, hoe heilig ik mij ook had voorgenomen om niet mee te doen. Daar ben ik niet trots op.''

,,Dat komt ook omdat je al snel merkt dat een zekere vertrouwelijke omgang met elkaar nu eenmaal bij het kamerwerk hoort. Het gaat om een spel van macht en invloed, en dat wordt niet alleen via speeches en toespraken gespeeld. Informele contacten zijn net zo belangrijk als je de meningsvorming wilt beïnvloeden. Dat kan rechtstreeks gebeuren, maar ook bijvoorbeeld via de pers.''

De meeste media-aandacht krijgt hij dezer dagen in zijn rol als PvdA-woordvoerder bij de belastingherziening die per 1 januari 2001 moet ingaan. Een complex en ingrijpend wetsvoorstel dat de werkdruk opvoert tot een niveau dat hij 'mesjogge' noemt. ,,Ik ben echt aan het aftellen tot het kerstreces. Deze wet brengt niet alleen heel veel leeswerk met zich mee, maar ligt ook technisch complex en politiek gevoelig. Burgers voelen zich door fiscale wetgeving al heel snel benadeeld. Dat merkte ik vorig jaar, toen de belasting op water werd verhoogd. Het ging eigenlijk nergens over: twee cent per duizend liter, die ook nog eens werd teruggesluisd. Maar de boosheid in den lande was er niet minder groot om.''

Bos werkt bijna drie maanden na de presentatie, met drie medewerkers, nog altijd stapels reacties op de belastinghervorming door. Toch is hij het niet eens met de oppositie, die Paars ervan beschuldigt de wet door de Kamer te willen jagen. ,,Er was voldoende tijd voor een goede voorbereiding. De grote lijnen van het plan zijn sinds de 'kabinetsverkenning' van 1997 en de kabinetsformatie van vorig jaar al bekend. Natuurlijk, al die commentaren vanuit de samenleving zijn heel belangrijk. Maar eigenlijk heb ik sinds eind oktober in de hele berg geen nieuwe gezichtspunten meer kunnen vinden.''

,,Ik zal niet ontkennen dat het tempo van behandeling hoog ligt, om de wet nog per 1 januari 2001 in te kunnen voeren. En net zoals bij iedere belastingwet is er ook nu een grijs gebied, dat in de rechtspraak en de adviespraktijk moet worden ingevuld. Maar in hoofdlijnen heb ik niet het gevoel dat het schuurt of wrijft. Ik zie geen dingen waarvan ik zeg: dat zou ons op langere termijn op kunnen breken, hier gaat de snelheid ten koste van de zorgvuldigheid.''