Een warm gevoel is mooi, maar zendtijd is beter

Pieter Jan Hagens heeft twee simpele redenen voor zijn overstap naar Veronica: leren en ervaring opdoen. Hij zat net iets te lang in de Vara-wachtkamer, zegt hij. De aanstaande commerciële zender haalde hem eruit. Daarbij speelde volgens Hagens geld geen enkele rol. “Het kan me niet schelen of iemand het gelooft of niet, maar geld is voor mij het onbelangrijkste argument geweest.”

In een Amsterdams café praat Pieter Jan Hagens (36) ontspannen over zijn werk voor de Vara. Nooit tijdens het gesprek veert hij op, wordt hij boos of klinkt hij onzeker. Hij lijkt nergens wakker van te liggen. Gewoon is de beste typering, hij drinkt ook gewoon thee. Hagens werkt nu dertien jaar bij de Vara, waar hij per 1 september vertrekt. Hoewel hij het bekendst is van zijn televisiewerk, zat Hagens voor het grootste gedeelte van zijn 'fabelachtige jaren' achter de radiomicrofoon. Hij presenteerde er onder meer programma's als 'Dingen van de dag', 'Spijkers met koppen' en 'Woensdageditie'. Via de radio kwam hij bij de Vara terecht. Na zijn eindexamen gymnasium begon hij aan een studie rechten die hij na twee jaar weer afbrak om te gaan werken als chauffeur bij een een Amsterdamse medicijnengroothandel. Van zijn zus, die bij de Avro werkte, leende hij een bandrecorder en maakte een reportage over de dreigende sluiting van het militair verzorgingstehuis 'Bronbeek' in Arnhem. Hagens: “Ik besloot het bejaardenprogramma van de Vara mijn reportage aan te bieden. Daar schrokken ze zich een ongeluk. Er belde nooit iemand.” In januari 1982 werd de reportage uitgezonden, twee jaar later werkte Hagens vast bij de Vara.

Zes jaar later verscheen Hagens ook op televisie. Eerst als presentator van het 'Vara TV Werkjournaal' en het 'Eindexamenjournaal', later samen met Jan Douwe Kroeske en Mieke van der Weij in 'Jules Unlimited'. De afgelopen twee seizoenen had Hagens ook zijn eerste eigen programma over de media, 'Zappelin'. Gewoon nieuws is eigenlijk zijn grote liefde, interviews daarover maken doet hij het allerliefst. Toen Veronica hem een talkshow aanbood, die hij naar eigen believen mocht invullen, hoefde hij niet lang na te denken. Hij tekende voor drie jaar. Hagens is momenteel druk bezig met de invulling van zijn programma, wat in ieder geval géén mediaprogramma wordt. “Nee, wat er voor in de plaats komt ligt veel meer in het verlengde van waar ik tot nu toe mee bezig ben geweest, namelijk nieuws. Hoewel ik misschien bekender ben van andere dingen, zoals 'Jules Unlimited', was dat toch mijn hoofdwerk.”

Mediaprogramma's lijken geen lang leven beschoren.

“Het lijkt inderdaad wel alsof er geen zegen op rust. Ik denk wel dat de bron waar je uit drinkt, waar je je onderwerpen uit zoekt, overschat wordt. Maar in deze tijd zou er toch wel een mediaprogramma moeten zijn. Er is zoveel gaande op dat gebied, dat het nodig is. Ik denk ook dat als je dat een paar jaar gedaan hebt je wel toe bent aan iets anders. Na twee jaar kom je toch ook wel tot de ontdekking dat je alle omroep-, media- en in mindere mate krantemensen in het programma heb gehad. Je moet ontzettend uitkijken dat je niet te specialistisch wordt, zeker op tv.”

Hagens vindt de Vara een 'ongelooflijk leuke omroep', waar hij veel heeft geleerd. Hij vond het 'van het begin tot het eind fantastisch' en heeft een 'warm gevoel' voor de omroep. Dat kan hem echter niet weerhouden van een nieuwe uitdaging bij Veronica. “Je kunt werk niet alleen baseren op een warm gevoel voor een organisatie. Het gaat om iets meer. En dat méér is in mijn geval dat ik vaker op televisie interviews kan doen. Dat is, als je het vak onder de knie wilt krijgen, gewoon noodzakelijk.”

Je kreeg niet de kans van de Vara om een talkshow te doen?

“Er werken bij de Vara meer journalistiek gevormde presentatoren dan bij Veronica. Daar komt nog eens bij dat de Vara minder zendtijd heeft. Dan heb je al gauw de situatie dat je in de wachtkamer zit. Dat is niet erg, maar dat moet niet al te lang duren natuurlijk. Ik heb altijd het standpunt gehad, dat je rustig moet proberen naar iets toe te groeien. Je moet eerst ervaring opdoen, je niet vertillen aan pretentieuze programma's. Die kans kreeg ik ook, ik kon jaar na jaar steeds meer doen op televisie. Maar dan komt er ook een moment dat je het serieuzere werk wilt aanpakken. En dat kon niet.”

“Ik heb nog nooit zoveel journalistieke vrijheid gekregen als nu bij Veronica. Ik kan het programma zelf invullen, de redactie zelf samenstellen, ik heb absolute garanties voor journalistieke onafhankelijkheid. Ik bepaal in feite hoe het programma er uit gaat zien. Natuurlijk doe je dat in overleg, maar ik heb wel van tevoren heel veel ruimte om mijn ideeën voor het programma in te vullen.”

“Ik heb gewoon gekeken wat het dichtst bij me ligt, wat me het meest interesseert. Dat moet worden gecombineerd met een goed journalistiek televisieprogramma dat geschikt is voor het tijdstip waarop het wordt uitgezonden, namelijk prime time.”

Hagens wil een actuele nieuws-talkshow gaan maken, liefst iets verrassender dan de nieuwsprogramma's die er nu zijn. “Ik heb het idee dat zo'n programma er niet is en dat het er wel zou moeten zijn. Eigenlijk zijn die programma's er natuurlijk wel, alleen op een hele andere manier. Diogenes gaat ook over het nieuws, maar pakt een hele andere invalshoek. Het is zo vreemd dat het zo weinig gebeurt.”

“Weet je wat ik bijvoorbeeld aardig zou vinden? In Engeland is er heel veel opschudding geweest over die Ikon-documentaire waarin iemand door euthanasie sterft, 'Dood op verzoek'. Vervolgens ontstaan daar veel vooroordelen over het Nederlands euthanasiebeleid. Dan vind ik het leuk om bijvoorbeeld een conservatief Brits parlementslid te gast te hebben. Zo kun je bij een heleboel dingen net dàt aspect belichten, dat het journaal en de actualiteitenrubrieken laten liggen.” Na lang denken: “Ik denk dat het een beetje eigenwijs programma over het nieuws zou moeten zijn.”

Is een talkshow het hoogst haalbare voor een televisiepresentator?

“Nee. Weet je waar het om gaat? Je kunt ergens werken, het naar je zin hebben en een warm gevoel voor de organisatie koesteren, wat bij mij ook het geval was. Maar dan kan het ook nog gebeuren dat je een aanbod krijgt om een programma te maken dat journalistiek goed in elkaar zit, waar vijfendertig afleveringen per jaar van worden gemaakt en wat voor mij dus weer betekent dat ik daar weer veel ervaring bij kan opdoen. Dan is er sprake van een soort aanbod, waarvan je, als je je vak serieus neemt, moet zeggen: 'Het klopt niet als je dat laat gaan'. Als ik heel graag goede interviews op televisie wil maken, en ik krijg die kans om dat te doen, in alle vrijheid, met alle faciliteiten die er voor nodig zijn, moet ik dat toch doen? Tenzij ik zeg: 'Ik ben er nog niet aan toe, laat mij nog maar even in de luwte'. Dat kan ook. Dat heb ik ook jarenlang gezegd. Zeven jaar geleden heb ik van de Vara al het aanbod gehad om 's zomers een praatprogramma te presenteren. Toen heb ik gezegd dat ik daar nog helemaal niet aan toe was.”

Pas je wel bij Veronica, als je net bij de Vara vandaan komt?

“Als ik daar een programma kan maken waar ik me gelukkig in voel en dat ik zelf ook de moeite waard vind... Ik moet er wel bij zeggen dat ik het heel belangrijk vind om ook bij de organisatie te horen. Ik wil niet een soort aanleveringsbedrijf zijn, ik wil ook horen wat ze er bij Veronica van vinden. Ik weet niet wat ik allemaal van ze kan leren. Het is een hele andere cultuur dan bij de Vara. Veronica is in sommige dingen heel erg goed, waar ze bij de Vara weer heel erg slecht in zijn.”

Zoals?

“Programma's echt heel erg goed vormgeven, dat kunnen ze heel goed bij Veronica. Bij de Vara zijn ze journalistiek weer sterker.”

Volgens velen is de publieke omroep op sterven na dood. Zou het je aan je hart gaan als de Vara verdwijnt?

Stellig: “Dat is natuurlijk al aan het gebeuren. Van Dam heeft al gezegd dat wat hem betreft de Vara mag verdwijnen en kan opgaan in een samenwerkingsverband op Nederland 3. Ik vind het, uit sentimenteel oogpunt gezien, vervelend. Maar als dat betekent dat de samenwerking op Nederland 3 veel beter wordt, dat er kwalitatief een ongelooflijk goed net uitkomt, is het niet zo erg.”

“Ik hoop wel dat de publieke omroep het redt, maar ik weet niet zeker of het ook lukt. Het slagen van het plan dat er nu ligt, met de zendermanagers, hangt voor een groot deel af van de kwaliteit en de bevoegdheden van die managers. Het is ontegenzeglijk waar dat de strijd tussen de publieke en de commerciële omroepen een politiek tintje krijgt. Het wordt een soort goed-fout verhaal. Dat gaat helemaal aan mij voorbij.”

Kijk je veel naar de commerciële stations?

“Nee, eigenlijk niet. Nou, ik keek wel naar RTL 5, toen Ischa daar nog actief was. Ik kijk ook naar Theo van Gogh.”

Spiegel je je aan die twee?

“Nee, absoluut niet. Ik spiegel me aan niemand. Ischa was een kei van een interviewer, maar je bent toch niet goed bezig als je hem gaat kopiëren? Je moet je eigen weg vinden. Daarvoor is het belangrijk dat je doet waar je talent voor hebt en waar je belangstelling naar uitgaat.”

Uitgeleerd is hij nog niet, dat is geen één interviewer, vindt Hagens. “Ik kan me niet voor stellen dat een goede interviewer zegt: En nu kan ik het.”

“Het mooie van een interview is dat er geen recept voor is. Je kunt nooit van tevoren weten welke kant het op gaat. De enige manier om het goed te doen, daar ben ik wel van overtuigd, is door er achter proberen te komen wat je werkelijk wilt weten. Wat intrigeert je aan iemand of wat geloof je niet, waar gaat het om, wat is er aan de hand? Daar gaat het om bij een goed interview. Een soort wezenlijke belangstelling en niet gefingeerd, het moet gewoon echt zijn.”

“Je hebt vijfentwintig verschillende categorieën interviews, en elke categorie heeft zijn eigen werkwijze. Maar het is leuk dat je er nooit ècht achterkomt hoe het precies moet. Een timmerman weet precies hoe een bepaald soort hout reageert als je daar een gat in boort, maar bij een mens weet je nooit hoe hij reageert. En het gaat eigenlijk niet eens over de vraag hoe iemand reageert, want ik denk dat de mooiste interviews toch puur om de inhoud gaan. Niet van: hoe krijg ik hem aan het praten of hoe krijg ik hem op het puntje van zijn stoel.”

Hagens wil alleen maar antwoorden van één minuut.

“Daar zit misschien wel wat in. Nou, ik weet het niet. Ik heb ook wel eens mensen tegen me horen zeggen: ik vind het zo fijn dat jij mensen laat uitpraten. Als je het hebt over 'Zappelin', dan was een kenmerk van de interviews dat die heel langdurig waren, een kwartier of twintig minuten was geen uitzondering. Die kritiek herken ik dus niet.”