Adam en Eva serveren hamburgers

ROTTERDAM - God creëerde het communisme en kwam tot de ontdekking dat zijn schepping van de nieuwe wereld niet de juiste was en besloot over te gaan op het kapitalisme. Dat is het uitgangspunt van de voorstelling 'Het kapitalisme', het tweede deel in het vierluik De Erfenis, een Lantaren / Venster werkplaatsproductie van Sheep Entertainment. In elke aflevering van dit vierluik wordt een deel van onze ideologische erfenis van zolder gehaald.

In het eerste deel 'Het communisme' - dat in december speelde - vertelde een teleurgestelde ex-communist over gelijkheid en idealen. De mens is niet ideaal maar belust op macht. Gelijkheid hebben de mensen in het paradijs letterlijk opgevat: wat hun heerser bezat dat moesten zij ook hebben. Op die begeerte speelde de slang handig in. Hij bracht hen in de verleiding zich aan alles te verlustigen.

'Het kapitalisme' laat ons zien als op winst en materie beluste wezens. De gehechtheid aan materie staat in contrast met het streven naar vrijheid dat onlosmakelijk verbonden is met deze ideologie die nu bijna wereldwijd 'bejubeld' wordt.

Omringd door dozen, veel rommel en huiskamermeubilair laat een echtpaar - Adam (Bernard van Eeghem) en Eva (Eveline Ketterings)- zien hoeveel ze van hun spulletjes houden. Om verder te komen in hun streven naar vrijheid, moeten zij zich volgens Eva niet hechten aan hun bezittingen. Zij stelt voor om alle prullaria te verkopen en begint, onderbroken door herinneringen, de dozen af te struinen en alles te sorteren.

Dan begint de onontkoombare kibbelpartij tussen de echtlieden over welke spullen er weg kunnen. Het kinderachtige geruzie om eigen have te behouden, eindigt als Eva pruilend zegt dat ze het idee heeft dat Adam vooral haar spullen wil verpatsen.

Bij deze serie performances over vier ideologieën - “Het fascisme” en “Het calvinisme” volgen nog - bestaat het gevaar dat het publiek een zware boodschap te verwerken krijgt. Maar de dreiging van dit gevaar was bij aanvang van de voorstelling opslag verdwenen. Terwijl het publiek plaats nam, toonde de televisie de iconen van de consumptiemaatschappij: reclamespotjes, nagesynchroniseerde koop-TV-sketches, een la van een gokautomaat aanlokkelijk gevuld met geld.

Een discussie over televisiekijken tussen Adam, onderuit op de bank, en Eva, fanatiek bewegend op de hometrainer, volgde op een videofilm van een gefingeerde honeymoonquiz op de televisie. De illusie van toneel werd tijdens die scène tussen Adam en Eva op Brechtiaanse wijze verbroken toen zij zich tot het publiek richtte: “Tja, wij fietsen er maar wat doorheen, jullie moeten er toch zelf iets van maken.”

Een gezamenlijk ontbijt waarbij het gespeelde echtpaar een boodschap naar het publiek over probeert te 'stralen' en waarbij Eva de toeschouwers trakteerde op stinkende hamburgers uit de magnetron maakt net zoveel duidelijk over het kapitalisme als het commentaar van Adam en Eva bij een film uit de jaren zestig waarin het volgens ons echtpaar over liefde, bedrog en geldzaken gaat.

Adam en Eva houden een spiegel voor. Zij hebben allerlei spullen van zolder gehaald om ons bewust te maken van onze tijd. 'Het kapitalisme' zorgde voor nutteloze materie als keukenmachines en hogedrukspuiten, een berg reclamefolders, quizes met absurde prijzen en schoonheidsmaskers. Als Eva na het douchen achter haar kaptafel zit, zet zij een carnavalsmasker boven op haar hoofd. Adam licht toe: “Eva heeft opmerkelijke methodes om haar jeugdigheid te behouden.”

Als Eva - nadat ze hebben geprobeerd samen een cowboyliedje te zingen - Adams spullen wil opruimen, verliest hij zijn zelfbeheersing. Adam, een schrijver van rond de veertig, probeert te werken. De drang om zich te bewijzen en het idee dat iedereen enorme verwachtingen van hem heeft, verlammen hem zo dat hij nooit tot schrijven komt. Hij staat op vanachter zijn typemachine en schreeuwt naar zijn opruimende vrouw: “Nou, opdonderen, Eva. Het is van mij, van mij, van mij.” Hij schiet met een klappertjespistool en bedreigt haar. Hyperventilerend druipt Eva af, maar weigert hem in deze toestand te verlaten. Adam vertelt: “Ik heb er een grondige hekel aan dat mensen verwachtingen aan mij stellen. Want ongemerkt ga je er ook nog aan voldoen. Het is als met de liefde. Binnen de kortste keren ben je bezig met te voldoen aan de verlangens van de ander. Dat is eigen aan de mens. Dat wordt er van jongsaf aan ingeramd. Maar dit wil niet zeggen dat ik dwars ben. Verwachtingen zijn desastreus want ze leiden tot teleurstellingen.”

Hierin zit wellicht een boodschap. Maar opdrongen wordt hij zeker niet en zwaar is hij evenmin. Alle boodschappen worden de kop ingedrukt door de enige die openlijke geuit wordt in de voorstelling: “Het gaat niet om de inhoud. Het gaat om de overdracht.”