Russische patriarch zegt ontmoeting met paus af

Van onze kerkredactie AMSTERDAM - Met pogingen de betrekkingen tussen de rooms-katholieke en de Russisch-orthodoxe kerk te verbeteren wil het maar niet lukken. Dat valt af te leiden uit het feit dat patriarch Alexei II de ontmoeting heeft afgezegd die hij in juni zou hebben met paus Johannes Paulus II in het Hongaarse Benedictijner klooster van Pannonhalma. Het klooster bestaat deze zomer duizend jaar. De stichting ging vooraf aan de breuk tussen Rome en de oosterse orthodoxie in 1054.

Een woordvoerder van de Russisch-orthodoxe kerk liet weten dat de patriarch geen behoorlijke uitnodiging heeft ontvangen. “Zijne Heiligheid was niet in staat zich op de bijeenkomst voor te bereiden aangezien hij geen uitnodiging heeft ontvangen, noch enige bevestiging van de andere personen die aanwezig zouden zijn” zei Alexander Boulekov van het departement voor buitenlandse betrekkingen van de orthodoxe kerk.

Het Vaticaan had al eerder laten weten dat de bijeenkomst was afgeblazen na besprekingen in Rome tussen delegaties van beide kerken. Een woordvoerder voegde eraan toe dat paus en patriarch elkaar nog steeds hopen te ontmoeten, maar wanneer en waar liet hij nadrukkelijk open.

Technische fout

Namens de rooms-katholieke kerk in Hongarije zei Laszlo Lukacs dat de Russische patriarch wel degelijk een uitnodiging had gekregen, één keer mondeling en één keer schriftelijk, tijdens bezoeken die abt Asztrik Varseghi van het Pannonhalma-klooster aan Moskou bracht. Lukacs erkende tegenover het oecumenische persbureau ENI dat de Hongaarse bisschoppenconferentie een “technische fout” had gemaakt door niet ook zelf de Russische patriarch uit te nodigen.

Volgens het Vaticaan heeft het afzeggen van de ontmoeting alles te maken met het feit dat in juni in Rusland presidentsverkiezingen worden gehouden. De meeste waarnemers menen echter dat de afzegging veeleer samenhangt met groeiende anti-roomse sentimenten binnen de orthodoxe kerken van Oost-Europa, als gevolg van het zelfbewuster optreden van de met Rome verbonden oosterse kerken in die landen.

Aanvankelijk leek de benoeming in december van Vladimir Kotlarov tot metropoliet van St. Petersburg een verbetering in te luiden van de betrekkingen met Rome. Kotlarov was immers een van de twee waarnemers die namens de Russisch-orthodoxe kerk het tweede Vaticaans concilie (1962-'65) bijwoonden. Deze maand echter protesteerden vijftig orthodoxe priesters bij de Russische patriarch tegen 'openlijk proselitisme' door rooms-katholieken in Rusland, de Oekraïne en andere Oosteuropese landen. Ze gaven daarmee aan dat met name onder de lagere geestelijkheid de anti-roomse sentimenten diep zitten. Een feit waarmee Alexei, zelf tot betere contacten geneigd, terdege rekening moet houden.

Tijdens een bezoek aan de Wereldraad van kerken, mei vorig jaar, uitte de patriarch zijn onvrede over conflicten tussen de orthdoxe en rooms-katholieke kerken in Rusland en de rest van Oost-Europa. Die gaan zoals altijd over territoriumafbakening, eigendomsruzies en zieltjesroof. Vooral in het westen van de Oekraiïe en in Polen heeft de r.-k. kerk zich gebouwen toegeëigend die volgens de orthodoxen eigenlijk hun toebehoren.

Van zijn kant heeft de paus bij herhaling laten weten bereid te zijn mee te werken aan een studie over “het primaatschap van de bisschop van Rome”, de direkte aanleiding tot het schisma van 1054.