Turkse premier Tansu Çiller stopt haar nieuwe kabinet vol met rechtse haviken

Van onze redactie buitenland AMSTERDAM - De Turkse premier Tansu Çiller heeft Europa in de wachtkamer geplaatst. Handhaving van haar macht gaat voorlopig voor de douane-unie.

Die conclusie lijkt onontkoombaar, nu Çiller grote concessies heeft gedaan aan de nationalistische MHP-partij, in ruil voor gedoogsteun aan haar minderheidsregering, waarvan ze gisteren de ministers heeft bekendgemaakt. De concessies raken de kern van de bezwaren, die binnen het Europese parlement leven tegen een douane-Unie tussen de EU en Turkije, die per 1 januari van kracht moet worden.

Çiller bood de MHP geen ministersposten aan, maar toch zat ze er niet ver naast toen ze zei dat er eigenlijk sprake was van een coalitie. “We zullen de nationale kwesties gezamenlijk ter hand nemen”, zei ze tegen de krant Hürriyet. De ministers die ze benoemde, in de plaats van de opgestapte socialisten, komen uit de rechtervleugel van haar eigen DYP-partij, en lijken nog haast beter dan diens partijgenoten zelf de belangen van MHP-voorzitter Alparslan Türkeü te kunnen behartigen.

Çiller leidde tot vorige maand een coalitieregering met de socialistische CHP-partij. Directe aanleiding voor de breuk was de weigering van Çiller om de hoofdcommissaris van Istanbul te ontslaan. Hij had de socialistische minister van mensenrechten, toch al een stakker vanwege zijn symbolische budget, een terroristenhelper genoemd.

Çillers pogingen tot een coalitie met de centrum-rechtse Anappartij liepen stuk na een ordinaire scheldpartij tussen haar en Anap-voorman Mesut Yilmaz. Çiller heeft bij de stemming op 15 oktober 214 stemmen nodig. Haar eigen DYP-partij heeft 182 zetels.

Voor de 17 stemmen van de MHP heeft Çiller duur betaald. Het Europese parlement eist, als voorwaarde voor de douane-unie, afschaffing van artikel 8 van de wet tegen het terrorisme, die de vrijheid van meningsuiting inperkt. Maar voor de MHP is afschaffing van artikel 8 onbespreekbaar, evenals vrijlating van Koerdische parlementariërs, die vanwege artikel 8 in december in de cel belandden.

Voor links Turkije rijt de belangrijke rol voor oud-generaal Türkeü vele wonden open. Eind jaren zeventig ontwikkelde de situatie in Turkije zich in de richting van een burgeroorlog. De MHP speelde, met zijn strijdgroep van de 'Grijze wolven', daarin een belangrijke rol in de gevechten tussen uiterst links en rechts. Linkse mensen klagen dat tegenwoordig de politie vrijwel uitsluitend aanhangers van de MHP tot agent aanstelt.

Als militair deed Türkeü mee aan de staatsgreep van 1960. Hij protesteerde luid, toen de leiders van de coup het land al weer gauw 'prijsgaven' aan een burgerregering. Na de staatsgreep van 1980 belandde hij in de cel.

Op buitenlandse zaken komt Coskun Kirca, uit de rechtervleugel van Çillers DYP-partij. Ook voor hem is artikel 8 heilig. Het is bovendien niet echt de persoon om te ijveren voor vrede met de opstandige Koerden.

Alleen met de MHP redt Çiller het niet. Ze verzekerde zich ook van de steun van de tweede socialistische partij, de DSP van Bulent Ecevit, 10 zetels. Ook Ecevit is een vurig nationalist. Hij was premier toen in 1974 het Turkse leger het noorden van Cyprus bezette. Çiller zegt verder te kunnen rekenen op onafhankelijke parlementariërs.

Een streep door de rekening kan nog de staking van overheidspersoneel trekken, waar zo'n vierhonderdduizend mensen aan meedoen. Zowel Türkeü als Ecevit willen dat Çiller die kwestie oplost voor het vertrouwensvotum. Çiller heeft haar bod aan de stakers opgehoogd, maar nog lang niet genoeg volgens de vakbond Türk-eü, die alles zal doen om Çiller ten val te brengen.

De vraag rijst of Çiller de deur naar Europa nu definitief heeft dichtgegooid. Het lijkt er meer op dat ze twee vliegen in één klap wil slaan. De kans was, ook voor de kabinetscrisis, al niet denkbeeldig dat het Europese parlement de unie zou afstemmen. Ze kan de operatie nu, zonder gezichtsverlies, met een verwijzing naar de bijzondere omstandigheden, uitstellen tot over een jaar. Dan zijn er weer verkiezingen. Misschien lukt het Çiller dan wel om de door Europa gewenste wetsveranderingen door het nieuwe parlement te krijgen. In de tussentijd kan ze met een nog bottere bijl dan nu het andere grote probleem van Turkije te lijf gaan, de oorlog met de Koerden.