Indiase politici kunnen het bloed van hun kwelgeest Seshan wel drinken

NEW DELHI - “Deze man is zijn evenwicht kwijt. Hij lijkt te denken dat hij in zijn eentje over alle macht beschikt.”

Dat is een van de nog redelijk milde en beschaafd verwoorde oordelen over T. N. Seshan, het machtige hoofd van de Indiase Kiescommissie. Hij moet toezien op het eerlijke verloop van de verkiezingen, bijvoorbeeld op de deelstaatverkiezingen die deze weken in India worden gehouden. Hij kan verkiezingen afblazen en politici op de vingers tikken, wat hem komt te staan op kwalificaties als 'een dolle hond', 'arrogant' en 'onbeschaamd' - een fenomeen, kortom.

Niemand in India kan om de 61-jarige Seshan heen. De even dikke als kale man staat, zoals hij het zelf graag noemt, aan het hoofd van de circa 550 miljoen kiesgerechtigde Indiërs, in wat wel 's werelds grootste democratie wordt genoemd. En Seshan neemt zijn taak meer dan serieus.

Politiek is voor hem het hoogste goed. Politici daarentegen kunnen doorgaans rekenen op zijn diepste minachting. Ooit noemde Seshan het een grootse prestatie dat hij “universeel wordt gehaat door alle politieke partijen”. Als zelfverklaard beeldenstormer zegt hij slechts één zaak te aanbidden: Bharatmata, oftewel Moeder India.

“Ik zal jullie de waarheid vertellen tot het pijn doet”, zo luidt een van de vele dankbaar geciteerde uitspraken van de man die dagelijks talrijke uitnodigingen ontvangt voor lezingen in het gehele land. Van de 25 000 brieven die hij in een jaar zegt te hebben gekregen, is slechts “twee tot drie procent” negatief. Er bestaat zelfs een Seshan-fanclub.

Zijn boodschap: de 'overrijpe' cultuur van India is in 'verregaande staat van ontbinding'. Het duidelijkst treedt dat naar voren in het kiessysteem, dat volgens hem gebaseerd is op 'centen, criminaliteit en corruptie'. Hiervan zegt Seshan het publiek bewust te willen maken.

Seshan heeft een lijst aangelegd met 150 'ziektes' binnen het Indiase kiessysteem. De lijst varieert van het intimideren van kiezers tot het ongeoorloofd gebruik van luidsprekers; van smeergeld tot het stelen van stembussen. Sinds zijn aantreden in december 1990 als hoofd van de Kiescommissie doet hij verwoede pogingen deze lijst korter en korter te maken.

Hetgeen geen gemakkelijke opgave blijkt. Het Indiase kiesstelsel is volgens Seshan een van de meest complexe ter wereld. Met zo'n 800 000 kieshokjes over het gehele land verspreid, ruim vier miljoen verkiezingsambtenaren en ontelbare agenten om het geheel in veilige banen te leiden, lijkt Seshan aan het hoofd te staan van een monsterachtig circus.

Een circus ook waarbij de politieke 'clowns' Seshan graag een hak zetten. Dat werd opnieuw bewezen in de aanloop naar de reeks verkiezingen in vijf Indiase deelstaten, die vorige maand is begonnen. Ongeregeldheden waren en zijn aan de orde van de dag. Een van de meest gehoorde klachten is misbruik van verkiezingsfondsen.

Wat te doen, zo vroeg Seshan zich recentelijk hardop af in een gesprek met buitenlandse journalisten, met een kandidaat die in plaats van de geoorloofde 150 000 rupees (zo'n 9 000 gulden) in zijn campagne 85 miljoen rupees blijkt te hebben besteed voor het kopen van stemmen? Dergelijke personen aan de schandpaal nagelen is wel het minste dat hij kan doen.

En zo weet Seshan zich omgeven met politici die zijn bloed kunnen drinken. Een van de laatste in de rij is de premier van de deelstaat Bihar, Laloo Prasad Yadav. Deze politicus wenste zijn helikopter te gebruiken om ook in afgelegen dorpen de kiezer te bereiken. Aanleg van een aantal landingsplatforms zou slechts 90 cent per stuk kosten. Seshan geloofde de begroting niet, en haalde een streep door de plannen.

De 'bullebak' Seshan laat geen gelegenheid ongebruikt om het publiek bij zijn kruistocht in te schakelen. Elk geschil met politici gooit hij onmiddellijk op straat. Zo houdt hij zich zijn vijanden van het lijf. De verbeteringen die hij heeft weten door te voeren, zijn volgens hemzelf “voor 1 procent van harte en voor 99 procent ingegeven door angst voor Seshan”.

Sleutel

De Kiescommissie dient onafhankelijk van de uitvoerende macht te kunnen opereren. Toch proberen Indiase politici regelmatig Seshans macht aan banden te leggen. Zo kreeg hij bijna anderhalf jaar geleden ongevraagd twee assistenten, hoge ambtenaren wier benoeming duidelijk een politiek doel diende. Seshan liet merken niet van het tweetal gediend te zijn. Hij gaf hun ieder een kamer, maar deed aanvankelijk de deur op slot en stak zelf de sleutel op zak. De telefoons van het duo bleken niet te werken. Aan vergaderingen met M. Gill en G. Krishnamurthy bleek Seshan totaal geen behoefte te hebben. Gill ging dan ook al na een paar weken met onbetaald verlof.

De kwestie speelt nog steeds, en dient inmiddels zelfs voor het Hooggerechtshof. Het kan toch niet zijn, zo liet een rechter zich ontvallen, dat het lot van de democratie in een land als India afhankelijk is van één man? Seshan zal het daarmee eens zijn. Het gaat hem naar eigen zeggen niet om zijn persoon, maar om de zaak die hij wil dienen.

Daarbij trekt hij alle registers open. “De integriteit van dit land is in gevaar”, meent hij. Voor hij met pensioen gaat, in 1996, wil hijhet publiek van dat gevaar bewust maken, en als het even kan daartegen mobiliseren. Dat zijn gevecht lijkt op dat van Don Quichotte tegen windmolens deert hem niet. Gevoel voor absurd theater is hem ook niet vreemd.

De leiders van India zijn niet de Titanen die zij zouden moeten zijn, maar 'pygmeeën'. Het kiessysteem is 'een grap'. Het ontbreken van 'zuiverheid' is 'de wortel van corruptie in India'. Deze boodschappen gaan er bij het publiek goed in. En aangezien Seshan dagelijks slechts 'tien minuten' nodig zegt te hebben voor zijn eigenlijke werk, bedient hij het publiek.

Volgens zijn biograaf Govindan Kutty appelleert Seshan aan de 'frustraties, de woede en de aspiraties' van zijn talrijke fans. Anderen zien in hem de held van de middenklasse, een bevolkingsgroep die goed luistert maar niet bekend staat om zijn daadkracht. Seshan weet het voor deze groep in elk geval aardig te verwoorden.

Is het zelfvertrouwen of arrogantie? Zendingsdrang, verontrusting of publiciteitsgeilheid? Seshan laat zich moeilijk vangen. Humor kan hem in elk geval niet ontzegd worden. “Richt geen anti-corruptiepartij op”, zo hield hij zijn publiek ooit voor: “De penningmeester zal er met de kas vandoor gaan.”