Alleen de Brit wordt nu nog vrolijk van de euro

BRUSSEL - De euro. Voor de een de molensteen om Europa's nek. Voor de ander het kruis dat nu eenmaal gedragen moet worden. Vrolijk wordt niemand meer van de muntunie. Behalve de Brit.

In Londen is de stemming opperbest. De Brit liet vijf jaar geleden, toen in Maastricht het plan voor een economische en monetaire unie werd beklonken, al weten waarschijnlijk niet te zullen meedoen. Nu de anderen moeite krijgen hun ambitieuze muntunie te verwezenlijken, kan hij een glimlach niet onderdrukken. Niet alleen uit leedvermaak, maar ook omdat het welslagen van die muntunie hem in moeilijkheden zou brengen. De Brit zou vroeg of laat moeten meedoen. Nadat hij zijn kiezers jarenlang had voorgehouden dat die onzin hun bespaard bleef, zou hij de euro moeten verkopen. Omdat zijn Verenigd Koninkrijk zich niet kan veroorloven buiten die muntunie te blijven.

Voorlopig kan de Brit lachend vaststellen dat zelfs de grootste en machtigste voorstanders van die ene Europese munt zich niet weten te kwalificeren voor de muntunie. Wat hem betreft kan het Maastrichtse project worden begraven, naast al die andere Europese dromen.

Zo ver is het echter nog niet. En zo ver zullen de Fransman en de Duitser het ook niet laten komen. Ze beginnen zich tegen de Brit af te zetten. De Britse premier Major moet tegenwoordig al zijn best doen om niet van de familiefoto te worden afgedrukt.

Bondskanselier Kohl wil voortbouwen aan Europa, met of zonder de Brit. Frankrijk is daarbij zijn natuurlijke bondgenoot. Het is alleen jammer dat dat juist nu zo'n slappe leider heeft. En het is jammer dat beiden moeten erkennen dat de gang naar de muntunie zwaar is, misschien te zwaar.

Er hoeft nog niets beslist te worden. Eind dit jaar moeten de regeringsleiders, zo zegt het Verdrag van Maastricht, vaststellen of er een meerderheid is van EU-lidstaten die rijp zijn voor de muntunie. Die meerderheid is er in de verste verte niet. Aan de eisen van 'Maastricht' ten aanzien van begrotingstekort, staatsschuld, inflatie en rentepeil voldoet alleen Luxemburg. En Ierland, hoewel dat eigenlijk een te hoge staatsschuld heeft. Duitsland voldeed aan de eisen, maar heeft zijn begrotingstekort vorig jaar teveel zien oplopen.

Eind dit jaar kunnen de regeringsleiders dus met een gerust hart vaststellen dat het nog niet gepast is om tot die muntunie over te gaan. In dat geval, zegt Maastricht, vindt die overgang plaats op 1 januari 1999. Tenzij de regeringsleiders voor eind 1997 een andere begindatum vaststellen. Maastricht denkt daarbij aan een datum vóór 1 januari 1999. Maar naar de letter van het verdrag zou men evengoed voor 2010 kunnen kiezen.

Hoe hard een verdrag ook is, men weet het altijd te omzeilen indien nodig. De regeringsleiders doopten de toekomstige Europese munt ook rustig 'euro', hoewel die in het verdrag 'ecu' heet. En dat besluit werd gepresenteerd niet als een wijziging van het verdrag - want verdragswijzigingen moeten worden geratificeerd - maar als een interpretátie van Maastricht.

Dus als het moet, komt de EU wel onder die muntunie uit. Vraag is alleen, wie daarbij belang heeft. Ik, zegt de Brit. Maar hij is niet in de positie om voor uit- of afstel van de muntunie te pleiten, omdat hij zich in Maastricht van het project distantieerde.

Landen die wel mee willen doen aan de muntunie maar niet kùnnen, zoals Italië en Spanje, hebben belang bij uitstel. Italië, Europa's derde economie, behoorde een halve eeuw geleden tot de oprichters van de EEG en zou er bij de overgang naar de muntunie waarschijnlijk niet bij zijn. Dat zit Rome niet lekker. Maar ook Italië is niet in de positie om voor uitstel te pleiten; het zou zo zijn eigen brevet van overmogen tekenen.

Het lot van de euro ligt in handen van Duitsland en Frankrijk, zoals gebruikelijk in Europa. Anders dan de Brit hechten de Fransman en de Duitser aan de Europese integratie. En de muntunie is de volgende, logische stap in dat proces. Maar de Europese integratie is conjunctuur-gevoelig. En de economie zit tegen. Duitsland heeft de afgelopen vijf jaar 5 procent van zijn nationaal produkt naar de voormalige DDR overgebracht, zonder dat de overheidsfinanciën ontspoorden. Maar nu voelt het de pijn van een stijgende werkloosheid, een stagnerende export en een tegenvallende groei.

Frankrijk gaat gebukt onder de oude staatsbemoeienis met de economie. De participatie in tal van - verlieslijdende - ondernemingen belasten de begroting. En ook Frankrijk voelt de druk van een hoge werkloosheid.

De Fransman en de Duitser missen de energie om Europa verder te brengen. Zij zouden kunnen wachten tot er een gunstiger wind waait. Maar de EU staat voor een ingrijpende uitbreiding richting Midden- en Oost-Europa. De voormalige Britse minister van buitenlandse zaken Douglas Hurd pleit er voor om alle aandacht daarop te richten, èn op de relatie met Rusland. Maar, anders dan de Brit, willen de Fransman en de Duitser daarvoor de versterking van de EU, middels de muntunie, niet loslaten.

Hoewel het vervangen van de huidige munten door de euro directe economische voordelen heeft, is de muntunie vooral een politiek project. Zeker voor de Fransman. Die wil daarom liever een versoepeling van de Maastrichtse toelatingseisen dan uitstel van de muntunie.

De Duitser onderschrijft het politieke belang van de muntunie, maar ziet de risico's ervan. Voor hem maakt de muntunie deel uit van de verdere economische en vooral politieke eenwording van Europa. Die eenwording is sinds Maastricht nagenoeg stilgevallen. De muntunie raakt steeds meer uit zijn verband.

Als die muntunie nu maar doorgaat, komt dat grote verband - die eenwording van Europa - er ook wel, zegt de Fransman. Maar de Duitser voelt daar weinig voor. Van afstel wil geen van beiden weten. Maar uitstel is denkbaar. Niet nu al, want dan zou het op afstel lijken. Als Europa gedwongen wordt de muntunie uit te stellen, zal daar zo laat mogelijk toe worden besloten. Liefst na de Britse verkiezingen - die moeten binnen een jaar gehouden worden - om premier Major niet het genoegen te geven de verkiezingen in te gaan met de leus: stem op de man die de euro om zeep hielp!