Rans-tv

Statig en spierwit ligt bisschop Jeremiah Newman in zijn doodskist. Zijn handen liggen op de borst gevouwen en zijn ogen zijn gesloten. De kerkvoogd van het Westierse Limerick is omringd door voormalig gelijkgestemden die allen prachtig gekleurde gewaden dragen. De bisschop is op 69-jarige leeftijd plotseling overleden en de nationale omroep Radio Telefis Eireann besteedt drie avonden lang tijdens de nieuwsuitzendingen aandacht aan Newman. Niet alleen het feit dat hij is overleden, haalt het journaal. Ook de wake en zijn teraardebestelling zijn goed voor vele minuten televisie.

De dood van bisschop Newman bracht eindelijk weer eens een begrafenis op de buis. Sinds de staakt-het-vurens in Noord-Ierland is daar namelijk nogal de klad in gekomen. Werden journaalkijkers tot vorig jaar augustus nog bijna wekelijks getracteerd op somber kijkende mannen die vechtend tegen hun verdriet doodskisten droegen, rouwende vrouwen in het zwart en kinderen die verdwaasd achter de begrafenisstoet van het zoveelste slachtofffer van het Noordierse conflict aanliepen, sedert de wapenstilstanden van de terroristische organisaties in Noord-Ierland halen uitvaarten vrijwel nooit meer het journaal.

Heel soms wil tegenwoordig de dood van een beruchte drugsdealer of een tragisch einde aan een kinderleven nog wel eens de nieuwsuitzendingen halen. Dan zoemt de camera opeens weer ouderwets in op het leed van de betrokkenen. De leider van de kerkdienst mag een zalvend woordje doen over de overledene en familieleden worden uitvoerig in beeld gebracht als zij naar hun zakdoek grijpen of geheel in elkaar storten. Ook de andere aanwezigen ontsnappen niet aan het oog van de cameraploeg. En dan is daar altijd nog de verslaggever die omstandig bespreekt wie er wel en niet aanwezig zijn tijdens de wake en de uitvaartdienst.

Een katholieke traditie wordt dit staaltje van rans-tv genoemd. Ook wordt de uitleg 'respect voor de overledene' gebruikt. Net zoals 'nieuwswaardig' als verklaring geldt. Ook al weten de verslaggevers en de eindredacteuren van het journaal ook wel dat de meeste kijkers gewoon ziekelijk nieuwsgierig zijn naar de begrafenis en de doodsoorzaak van de gestorvene. En helemaal belangrijk: of er zich misschien prominente personen onder de bezoekenden bevinden.

Ondanks allerlei excuses voelen de meeste journaalverslaggevers zich niet erg op hun gemak op dodenakkers. Zelfs al beschikt iedere verslaggever over een uitvaart-outfit. Ze voelen zich indringers. Ongewenste bezoekers. Soms zelfs heel letterlijk, als de familieleden hen bijvoorbeeld wegjagen omdat ze niet gediend zijn van radio- en televisieverslaggevers bij het bewijzen van de laatste eer aan de dode.

Maar dan nog gaat de 'katholiek traditie' voor alles. De begrafenisstoet wordt dan gewoon vanuit een verborgen plek op film vastgelegd. Snel en vakkundig; net op tijd voor het zes uur journaal.

Het gebeurt overigens niet vaak dat verslaggevers van kerkhoven (crematies zijn uitzonderlijk) worden verbannen. Buisbegrafenissen zijn hier namelijk zo populair geworden, dat familieleden van gestorvenen zelfs de omroep benaderen met de vraag of er camera's aanwezig kunnen zijn tijdens de wake en de uitvaartplechtigheid. Niet omdat omdat de familieleden hopen op hun vijftien minuten roem, wordt verzekerd, maar uit respect voor de overledene.

Witte gezichten. Tranen die over wangen druppelen. Bloemen die met krampachtige knokkels worden vastgeklemd. Stemmen verscheurd door verdriet die de televisiekijkers vertellen wat de overledene voor de spreker betekende. En dan nog de close-ups waarin het wit-gele dodemasker de huiskamer seconden lang in zijn greep houdt. Rans-tv onder het mom van religieuze gewoonte.