'Kranten en schoolboeken compenseren elkaar'

Nog geen half jaar geleden werd schoolboekenuitgever Thieme uit Zutphen onderdeel van het Perscombinatie-Meulenhoff-concern (PCM). Opnieuw praat PCM over de overname van een educatieve uitgeverij: SMD in Leiden.

Mr. C. Smaling, topman van PCM Holding, noemt nog eens de terreinen op die mogelijk interessant zijn voor de onderneming. Algemene boeken, vaktijdschriften, opiniebladen, lokale omroep, steeds stond ook de educatieve uitgeverij in dit rijtje. “Zwabbergedrag kan men ons niet verwijten”, zegt Smaling. In Meulenhoff had Perscombinatie al lang een minderheidsbelang. Toen de twee bedrijven in mei 1994 samengingen in de nieuwe holding PCM, omvatte het concern naast het krantenbedrijf (Het Parool, Trouw, de Volkskrant) ook een uitgeverij van algemene en schoolboeken. De laatste sector werd eind vorig jaar vergroot door de overname van Thieme en eerder deze maand werd bekend dat onderhandeld wordt over de aankoop van Spruyt, Van Mantgem en De Does (SMD) in Leiden.

PCM wordt daardoor na Wolters Noordhoff (onderdeel van Wolters Kluwer), maar vóór Malmberg (van VNU), de tweede educatieve uitgever in Nederland. “Dat verhaal strookt met de strategie van zowel Perscombinatie als Meulenhoff”, vertelt Smaling. Meulenhoff vond zijn eigen educatieve poot te klein en wilde uitbreiden. Dankzij hun kennis en de spaarpot van Perscombinatie kan dat doel worden gerealiseerd.

Smaling karakteriseert de educatieve markt als een sector met “relatief hoge rendementen”. Naarmate de aanschaf van een produkt noodzakelijker is (je kunt als leerling moeilijk zonder schoolboeken) zijn de winstmarges hoger. Dat zou nieuwe concurrenten kunnen aantrekken, maar in de praktijk blijkt de toegangsdrempel tot de educatieve uitgeverij hoog. Iemand kan gemakkelijk met een buurtkrantje beginnen. En in de sfeer van literaire boeken komt het nog een enkele keer voor dat een hobbyist een geslaagde uitgever wordt.

Maar in de educatieve sector is dat volgens Smaling vrijwel uitgesloten. Daar is een grote kennis van onderwijssystemen nodig, er is een voortdurend samenspel van scholen, uitgevers en auteurs. Smaling plaatst de educatieve produkten hoog in de bekende uitgeverspiramide. Namelijk direct onder de top, die wordt bezet door de wetenschappelijke uitgaven.

Hoog is de toegangsdrempel ook door de financiële eisen die het vak stelt. Een uitgever van schoolboeken realiseert vrijwel zijn hele omzet in de nazomer. Het hele jaar door wordt geproduceerd totdat - vlak voor de zomervakantie - grote voorraden ontstaan.

Die voorraden moet je kunnen financieren en dat is moeilijk voor een willekeurige kleine uitgever die het educatieve vak in wil.

Overigens zit er in het financiële patroon van de kranten- en boekenuitgeverij een tegenstelling die Smaling wonderwel uitkomt. Een krantenbedrijf heeft geen voorraden, afgezien van de rollen papier die klaar liggen om er de kranten op te drukken. Lezers betalen hun abonnementsgeld vooruit. Boeken daarentegen kennen een zeer lange voorbereidings- en produktietijd. Er wordt geproduceerd op voorraad, auteurs krijgen een voorschot. Allemaal uitgaven, die worden gedaan voordat de inkomsten geleidelijk binnenkomen. De geldstromen van kranten en boeken compenseren elkaar. “Dat is nu net de lol van onze mix”, glimlacht Smaling.

De PCM-bestuurder ziet wel degelijk groei in de educatieve branche. Die verwacht hij niet van stijgende geboortecijfers, maar des te meer van volwassenen- en allochtonenonderwijs, opleidingen voor achterstandsgroepen, deeltijdonderwijs. In het algemeen zijn mensen meer dan vroeger bezig met opleidingen na hun schooltijd.

Daar komt bij de ontwikkeling naar nieuwe leermiddelen. “Apparatuur, waarmee de leerling zich zelf kan corrigeren als hij appel met één 'p' schrijft, zijn onderwijskundig zinvoller dan waneer de docent huiswerk moet nakijken. Een tijdrovende bezigheid bovendien.”

De drie educatieve uitgeverijen binnen PCM zullen samenwerken bij het bedenken van nieuwe leermiddelen en informatiedragers als cd-i en cd-rom. “Ze hoeven niet elk apart het wiel uit te vinden.” Ook kunnen ze marktinformatie delen en profiteren van logistieke samenwerking.

“We vegen ze echter niet op een hoop”, benadrukt Smaling. Meulenhoff-educatief, Thieme en SMD blijven bedrijven met een eigen identiteit. Dat past volgens hem bij PCM, dat wat dat betreft het beleid voortzet van Perscombinatie. Handhaving van de identiteit van de drie kranten is altijd uitgangspunt geweest. Voor Thieme was dat een belangrijke overweging om met PCM in zee te gaan en ook voor SMD geldt dat.

Smaling dicteert de 'grondwet' van PCM: “Een bijdrage aan de handhaving van de pluriformiteit van de pers in een democratisch staatsbestel en daarnaast de toevoeging van een breed geschakeerd aanbod van boeken in het Nederlands taal- en cultuurgebied.” De kranten en de educatieve uitgaven hoeven niet per definitie dezelfde winst op te leveren, ze moeten renderen “op het niveau van hun branche”.

Dat is duidelijk iets anders dan winstmaximalisatie. Smaling gelooft niet in dat soort 'betonnen doelstellingen'. Hij acht het zijn eerste taak uit te blinken in zijn vak: “Wat komt er uit mijn handen”. De kwaliteit van de produkten, de technische en de commerciële kant. Natuurlijk moeten ze winst opleveren, maar financieel uitblinken is geen uitgangspunt. “We doen niet in koekjes of bakstenen maar in dingen waarvan we vinden dat ze er moeten zijn.”

De huidige eigenaren van PCM (de drie stichtingen die waken over de identiteit van de kranten) kunnen zich in deze geloofsbelijdenis vinden. Maar hoe is het als PCM verder gaat expanderen en er behoefte is aan nieuw eigen vermogen, aan nieuwe aandeelhouders? Andere vermogenverschaffers eisen misschien wèl winstmaximalisatie. Twee soorten aandeelhouders, dat kan toch niet?

Smaling: “Dat willen we niet eens. Gesprekken over dit soort onderwerpen houden we eerst in eigen kring met de huidige aandeelhouders. Zij moeten samen met ons maar aangeven hoe ze dit in de toekomst zien.”

Smaling voegt daar aan toe dat de zaak verre van actueel is. “Zelfs in het geval er binnenkort weer een bedrijf zou worden overgenomen van een omvang als Thieme of SMD, kan dat zonder moeite uit eigen middelen worden gefinancierd.”