Een fax van de officier dat niet verder wordt vervolgd bij gebrek aan overtuigend bewijs

Een kort briefje van het openbaar ministerie in Den Haag, met daarin een spijtbetuiging, en de journalisten Jan Müter en Hans Krikke trekken hun schadeclaim ogenblikkelijk in. “Dan mogen ze wat mij betreft die half miljoen in hun reet stoppen”, zegt Krikke.

Maar de twee leden van het Amsterdamse journalistencollectief Opstand hebben geen enkele illusie dat Justitie excuses zal aanbieden. Het OM is dat ook niet van plan. De Haagse officier van justitie Horstink liet het de vrijdag voor kerst bij een korte fax aan hun advocaat: “van verdere vervolging in de onderhavige zaak wordt afgezien wegens gebrek aan voldoende en overtuigend bewijs”.

Jan Müter was op dat moment met vakantie. Pas gisterochtend traden de twee journalisten via een persconferentie in De Balie in Amsterdam naar buiten om hun visie te geven op een periode van vijftien maanden die volgens Krikke “een nachtmerrie was die Kafka niet had kunnen bedenken”.

Een paar uur na de persconferentie, op hun kantoor in de Amsterdamse Pijp, zijn Krikke en Müter nog steeds emotioneel en boos over de manier waarop Justitie hen heeft aangepakt. Ze zijn geen verdachten meer, maar van opluchting is geen sprake. Integendeel, ze vinden het zelfs jammer dat het niet tot een rechtszaak komt.

Krikke: “Ik wilde voor de rechtbank knokken en ze onderuit halen. Ik had het allemaal tot de bodem willen uitzoeken en onze naam willen zuiveren. Dat recht wordt ons nu ontnomen.”

De schade is toegebracht en nauwelijks te herstellen, vrezen ze. “We zijn gebombardeerd tot de ideologen van RaRa”, zegt Krikke. “Als je van terreur wordt verdacht, ben je al veroordeeld. Dan ben je de lul, en heb je je als lul te gedragen. Eén van die rechercheurs die ons ondervroegen, zei tegen mij: wat er ook gebeurt, je blijft hangen, je blijft altijd een RaRa-terrorist. Hij schiep daar wel genoegen in.”

In september 1994 verrichtte de politie huiszoekingen in de woningen en het kantoor van Müter en Krikke. Twee maanden later deelde de Haagse persofficier Zandbergen in duidelijke termen mee, dat de twee journalisten werden verdacht van betrokkenheid bij RaRa. Deze mysterieuze actiegroep heeft onder meer de bomaanslag op het huis van de voormalige staatssecretaris van justitie Kosto en de aanslag op het ministerie van sociale zaken in Den Haag geclaimd.

In maart vorig jaar verdwenen Müter en Krikke voor zes dagen achter de tralies. Müter: “We zijn van de straat geplukt als gevaarlijk tuig. Pas toen we vastzaten, kregen we een deel van ons dossier te zien. Toen ik het las, zakte m'n broek af. Is dit alles wat ze hebben?, dacht ik. Het was een luchtbel.”

Krikke: “Als je verdacht wordt een politiek terrorist te zijn, is dat een vrijbrief om je als een stuk vuil te behandelen. Zes dagen lang, dag en nacht, zeiden ze tegen me: Hans, geef nou toe.”

Volgens Justitie was er een ideologische overeenstemming tussen RaRa en Opstand. Bovendien was er een anonieme tip binnengekomen, in vage termen geformuleerd: Jan Müter kwam wel eens op feestjes waarvan werd gezegd dat daar geld werd ingezameld voor RaRa.

Het gerechtelijk laboratorium in Rijswijk kwam na tekstanalyse van de claimbrieven van RaRa en van werk van het journalistencollectief tot de conclusie dat in zeven gevallen dezelfde spelfout was gemaakt: gezamelijk, burgermeester, politiecorps, sexuele, productie, intelligentia en kakafonie.

Experts van het laboratorium zeiden vorige maand niet uit te sluiten dat Müter en Krikke de claimbrieven hadden geschreven. Maar concrete aanwijzigingen waren er niet. Twee weken later liet Justitie weten dat ze van verdere strafvervolging afziet. Zonder verdere uitleg.

Müter: “Er is geen spoor van bewijs, nul komma nul.” Krikke: “We weten zelfs niet eens waarvan we nu eigenlijk werden verdacht. Wat zijn we in de ogen van Justitie geweest: de loopjongens, de bommenleggers, de grote jongens achter de schermen? We weten het niet.”

De verdenkingen waren zo weinig concreet, dat Krikke van de weeromstuit aan z'n eigen onschuld begon te twijfelen. “Ik dacht: stel dat ze nou toch iets vinden. We zijn opgepakt op grond van artikel 140 van het Wetboek van strafrecht, deelneming aan een organisatie die tot oogmerk heeft het plegen van misdrijven. Dat artikel is zo ontzettend vaag, het wordt gebruikt in drugszaken en bij ons soort mensen, linkse mensen. Je kunt betrokken bij iets zijn, zonder dat je het merkt.”

De twee zeggen het gevoel te hebben dat ze een ruim een jaar als RaRa-terrorist door het leven zijn gegaan. “Dat gaat je niet in je kouwe kleren zitten”, aldus Krikke. “De politiek gaf niet thuis. Ook linkse partijen als D66, PvdA en GroenLinks waren bang hun vingers te branden aan die jongens van RaRa. De kruidenier ging grapjes maken: 'we verkopen geen ontstekingen'. Trampassagiers gingen elders zitten als we instapten. Die hadden onze gezichten op tv gezien.”

Opdrachtgevers haakten af. Hervormd Nederland liet bijvoorbeeld weten, kort nadat de journalisten als verdachten waren aangemerkt, geen gebruik meer te willen maken van de diensten van het tweetal. De hoofdredacteur kwam daar enkele weken later in een brief op terug. Krikke: “Dat vond ik heel sterk van hem. Het contact is weer hersteld.”

Ook het actualiteitenprogramma Nova had ineens weinig trek in verdere samenwerking, nu Müter en Krikke in diskrediet waren gebracht. Misschien konden de twee onder pseudoniem werken? En wellicht kon het honorarium anders dan via de gebruikelijke weg overgemaakt worden? De journalisten bedankten voor de eer. Nova bestempelt dit verhaal overigens als 'onzin' en zegt nooit met het tweetal te hebben samengewerkt.

Vorig jaar zomer dreigde Opstand failliet te gaan. “We konden onze advocaat zelfs niet meer betalen”, zegt Müter. “Sympathisanten hebben toen een inzamelingsactie gehouden. Zo zijn we er doorheen gekomen. Het houdt nu nog steeds niet over. Onze omzet is lager dan voordat de affaire begon.”

Ze moesten vertalingen opnieuw doen, omdat Justitie de stukken in beslag had genomen. Bovendien kregen ze last van concentratieverlies. Krikke: “Sinds de huiszoekingen heb ik moeite me te concentreren. En sinds we tot verdachten werden bestempeld, kan ik het helemaal schudden.” Müter: “Je verliest de greep op je tijd. Je durft niet meer te plannen.”

De twee zeggen teleurgesteld te zijn in de houding van collega-journalisten.

Krikke: “Het is nog tot daar aan toe dat de politie je zes dagen vastzet en dat ze je een klootzak en een bommengooier noemen. De recherche probeert je nu eenmaal van de wijs te brengen zodat je bekent. Maar dat ook vakbroeders in je schuld gaan geloven. 'Heb je het nou gedaan, of niet', hebben ze de laatste maanden voortdurend aan ons gevraagd. Dat is eigenlijk m'n diepste teleurstelling.”

Door de affaire is hun hele leven op z'n kop gezet. “M'n dagboeken zijn gelezen”, zegt Krikke, “ze hebben m'n vrienden benaderd, m'n hele doopceel gelicht. Dat moet ik zomaar goed vinden, in het kader van orde en gezag. Je gaat je afvragen wat ze nog meer hebben gedaan. Misschien hebben ze onze telefoon wel afgetapt, opdrachtgevers benaderd. Je kunt nu wel zeggen: Krikke, je bent paranoia, maar zo ga je wel denken.”

Ook op andere fronten is zijn achterdocht gegroeid. “Tien jaar lang is Justitie op zoek geweest naar de bommenleggers. Het heeft miljoenen gekost. Dan ga je denken: misschien is RaRa wel een alibi, een ongeoorloofde manier om links in diskrediet te brengen. Nee, ik zeg niet dat Justitie RaRa verzonnen heeft.”

Krikke en Müter hebben in totaal vier juridische procedures aanhangig gemaakt. Hun advocaat heeft zich bij de Europese commissie voor de rechten van de mens beklaagd over het feit dat ze hun dossiers niet mochten inzien; bij de Hoge Raad ligt een klacht over de onrechtmatigheid van de huiszoeking; er is hoger beroep aangetekend tegen een verloren kort geding dat de journalisten tegen de Haagse persofficier Zandbergen hadden aangespannen (in hun ogen is hij veel te stellig in zijn verklaringen geweest); en nu ligt er een eis tot schadevergoeding van ruim een half miljoen gulden.

Maar ook al winnen ze alle procedures, dan nog is de schade niet hersteld. Krikke: “De buitenwacht blijft ons het etiket opdrukken: dat zijn die RaRa-jongens. Ik vrees dat de meeste mensen denken: waar rook is, is vuur.”