Radio Bloemendaal is weer tot in Friesland te horen

Menig media-ondernemer moet er van dromen: op het duintopje vlak naast het Kopje van Bloemendaal tussen het kniehoge onkruid en de vervallen gebouwtjes van het gemeentewaterleidingbedrijf staat een zender met bijbehorende mast. Hier heeft men niets met Hilversum of Luxemburg te maken. De strijd om een plaats op de kabel wordt hier niet gevoerd. De zendmast op het duintje, die tot inspiratie dient van elke bezoekende predikant, is de enige radiozender in Nederland in particulier bezit. Daarnaast heeft Radio Bloemendaal, gebaseerd op historische rechten, een zendmachtiging om zeven dagen per week uit te zenden. Dat de Radiokerk alleen op zondag is te horen, komt doordat de zender geheel op vrijwilligers draait en uit giften wordt bekostigd.

Deze maand was het feest bij Radio Bloemendaal. Op 14 mei werd tijdens de morgendienst voor het eerst de nieuwe, veel sterkere zender in gebruik genomen. De zender van 50 Watt werd vervangen door een van 500 Watt. Reeds lang een wens, want door de hoge bebouwing in de Randstad waren de uitzendingen vanuit de Gereformeerde kerk aan de Vijverweg steeds slechter te ontvangen buiten Bloemendaal. Ooit was de zender tot ver in Friesland te horen, maar de laatste jaren werd zelfs in Amsterdam over de ontvangst geklaagd.

De kerk aan de Vijverweg zelf onderscheidt zich in weinig van andere gereformeerde kerken in de regio. Het oude kerkje van waaruit de uitzendingen in 1924 begonnen werd in 1958 grotendeels afgebroken en vervangen door een moderne, grotere kerk naar ontwerp van de Bloemendaalse architect Van Kampen. Tijdens de uitzendingen houdt de technicus via een raampje zicht op de predikant en in de kerk zelf hangen een paar microfoons, maar verder merken de kerkgangers in Bloemendaal op zondagmorgen niets van de uitzending. Een gedenksteen, overgenomen uit het oude kerkje, herinnert nog wel aan een van de radiopioniers, scriba van de kerkraad Jan Tanis, die in 1924 Radio Bloemendaal hielp opzetten.

Hoe het idee nu precies is ontstaan, weet de tegenwoordige pr-medewerker van Radio Bloemendaal Piet Cornet ook niet meer precies. Gemeentelid mr. J. H. Monnik kwam in 1924 met het idee en de toenmalige predikant dominee J. C. Brussaard voelde er veel voor. Radio was in opkomst en in de Gereformeerde gemeente bleken verschillende enthousiaste radio-amateurs te wonen. Het doel was uitzendingen te verzorgen, zodat zieken en ouderen die niet naar de kerk konden komen thuis de preek zouden kunnen volgen op zondagmorgen. De Kerkeraad kreeg toestemming van de toenmalige regering om twee keer gedurende anderhalf uur op zondag een preek uit te zenden vanuit Bloemendaal.

Anno 1995 zijn de uitzendingen flink uitgebreid en aangepast aan deze tijd. Nog steeds wordt op zondagmorgen de preek van de Bloemendaalse predikant uitgezonden. Maar daarnaast biedt de radiozender onderdak aan Kerk zonder Grenzen en zendt opnamen uit van diensten van deze kerk uit andere plaatsen in Noord-Holland.

De Radiokerk richt zich vooral op het 'binnengebeuren', de gemeente, en Kerk zonder Grenzen vooral op het 'buitengebeuren', zo heet het in Bloemendaal. De uitbreiding werd noodzakelijk in de jaren zestig, toen bleek dat de radiouitzendingen veel pastoraal werk met zich mee brachten. Cornet: “Nog altijd luisteren mensen in het land en bellen dan naar Bloemendaal met een hulpvraag. Dat levert te veel werk op voor een predikant, en soms ook problemen.”

CHARISMATISCH In Bloemendaal wordt niet zo graag meer teruggedacht aan de periode waarin dominee Toornvliet werkzaam was bij de Radiokerk. Cornet: “Het was een zeer charismatisch man, die veel aantrekkingskracht uitoefende, ook op mensen van buiten Bloemendaal. Op een gegeven moment was hij nooit meer hier en dat leidde uiteindelijk tot zijn ontslag.” Toornvliet deed later van zich spreken toen hij een alternatieve radiogemeente oprichtte en begin jaren zeventig via piraten als Radio Caroline en Radio Mi Amigo de luisteraars bereikte.

De Radiokerk in Bloemendaal heeft tegenwoordig nog een andere functie. Cornet: “De kerkgang loopt overal terug terwijl de religiositeit in Nederland toeneemt. Door de uitzendingen blijven mensen die aan de rand van de kerk staan, toch betrokken bij het geloof. Mensen die niet meer naar de kerk willen, maar zeggen: ach, een goede preek is nooit weg. Het is zelfs wel eens gebeurd, dat een kerkblad ons programma niet wilde afdrukken 'omdat we een concurrerend medium zijn'. De mensen hoeven tenslotte niet meer door de regen naar de kerk te komen, maar het is natuurlijk niet onze bedoeling dat de mensen thuisblijven. De zender is primair opgezet voor mensen die niet naar de kerk kùnnen komen. In de preken wordt er ook rekening mee gehouden dat er veel zieken, eenzamen en ouderen onder de luisteraars zijn.”

GOSPELMUZIEK Maar daarnaast probeert de Radiokerk ook jongeren te trekken met een discussieprogramma en het draaien van gospelmuziek. Cornet: “Voor jongeren kan het een creatieve manier zijn om met de kerk bezig te zijn.” Het is wel moeilijk om ze in deze tijd nog te trekken, geeft hij toe, vooral technici. “Je bent toch een flink aantal vrije zondagen kwijt.” De zender wordt draaiende gehouden door zo'n 35 vrijwilligers. Zelf ging Piet Cornet zich na de vut bezig houden met de Radiokerk. Daarvoor was hij twintig jaar ouderling, 'maar dit is dynamischer'.

Bij het doornemen van de geschiedenis van de zender en het verkrijgen van zendmachtigingen, erkent Cornet een paar keer 'dat ze ons vaak vergeten'. In oktober '43 bijvoorbeeld werden de uitzendingen op last van de Duitsers gestaakt. Alle radiotoestellen moesten immers zijn ingeleverd. De zendinstallatie inclusief twee masten werden in beslag genomen. Ergens in 1944 bracht technisch hoofdambtenaar van Bloemendaal en medewerker van radio Bloemendaal de heer Krimp voedsel en medicijnen naar Hollandse gevangenen in een kamp bij Rees.

Piet Cornet: “Op de terugweg werd hij opgehouden door de Duitse douane en ontdekte hij bij toeval de in beslag genomen kerkzender. De Duitse ambtenaar wist ook niet goed wat hij met het ding moest doen en Krimp nam de zender weer mee naar Bloemendaal. Begin '45 kreeg de Bloemendaalse Gereformeerde gemeente plotseling weer opdracht de uitzendingen te hervatten. Dat gebeurde, en hoewel de zender officieel niet bestond na de oorlog zonden we tot '47 gewoon uit. Toen werd even gestopt tot in 1948 de noodzakelijke zendvergunning werd gegeven.”

Ook in 1995 lijkt wat verwarring te heersen rond de zendmachtiging van Radio Bloemendaal. De Radiokerk wordt apart genoemd in de Mediawet die in '88 van kracht werd. Volgens artikel 161 is het de Kerkeraad van de Gereformeerde gemeente Bloemendaal toegestaan kerkdiensten uit te zenden bestemd voor het ontvangstgebied Bloemendaal. De trotse aankondiging dat met de nieuwe zender Radio Bloemendaal weer tot in Friesland en Brabant te horen is en ook uitzendingen verzorgt voor Kerk zonder Grenzen, is het Commissariaat voor de Media ontgaan. Volgens het plaatsvervangend hoofd van toezichtzaken van het commissariaat wordt de Radiokerk niet meegenomen in de controle, omdat de prioriteiten echt ergens anders liggen.

De sterke zender heeft de Radiokerk, volgens plaatser en beheerder Nozema, te danken aan het feit dat het vermogen wordt gemeten tijdens nachtelijke uitzendingen. Dan is de storing van buitenlandse zenders veel groter en heeft een zender dus een veel hoger vermogen nodig om hetzelfde bereik te krijgen. Zo heeft de zender tot opluchting van de medewerkers sinds deze maand weer het bereik van vlak na de oorlog.