Grieken en Turken leven hun vete uit op rotsklif in Egeïsche zee

Van onze redactie buitenland AMSTERDAM - Een onbewoond rotseilandje ter grootte van een kantoortuin zweept dezer dagen de nationalistische gemoederen in Turkije en Griekenland op.

De Turkse minister van buitenlandse zaken Deniz Baykal ontbood gisteren de Griekse ambassadeur, nadat de Griekse marine de Griekse vlag had gehesen op het klif. Deze operatie volgde op een stunt van drie journalisten van de Turkse krant Hürriyet. Ze hadden hun nationale vlag gehesen op het eilandje, dat zeven kilometer buiten de Turkse kust ligt, en in het Grieks Imia en in het Turks Kardak heet. De journalisten waren door een helikopter op het eilandje neergezet.

De Grieken verwijderden nadien de Turkse vlag, maar Hürriyet had gisteren de drie 'helden' wel op de voorpagina staan, naast hun vlag. Gisteren deden ze nog een poging om, onder begeleiding van een Turks oorlogsschip, opnieuw naar het eilandje te varen.

Maar toen Griekse schepen zich met de zaak gingen bemoeien blies de commandant van het Turkse schip de aftocht, tot woede van Turkse vissers die vanaf de kust het voorval hadden gadegeslagen. Volgens de vissers hebben de Grieken een paar geiten achtergelaten op het eilandje, om hun aanspraken kracht bij te zetten. Die beesten moeten volgens hen wel binnen een maand zijn verhongerd, omdat er geen struik is te bekennen op het klif. De vissers zijn daarom, volgens Hürriyet, van plan om de dieren naar de vaste wal te halen en ook om de Griekse vlag weer te verwijderen. Hürriyet drukte een cartoon af met twee geiten en een aangevreten Turkse en Griekse vlag.

Wat eruit zag als een melige grap van een krant ontwikkelt zich tot een heuse rel, een gewoon verschijnsel in de moeizame relatie tussen deze twee Navo-bondgenoten, die tegelijkertijd erfvijanden zijn. Turkije beroept zich op zeeconventies en vindt dat het eilandje zo dicht bij de Turkse kust ligt dat het daarom bij Turkije hoort. Maar volgens de Grieken maakt het eilandje deel uit van een eilandengroep, waarover Italië tussen de beide wereldoorlogen de scepter zwaaide, de Dodekanesos.

In 1947 droeg Italië het gezag over die eilanden over aan Griekenland. Maar Turkije brengt daartegen in dat in het verdrag over de Dodekanesos nergens de namen van de betrokken eilanden en kliffen staan vermeld. Het achterliggende probleem is de vraag wie het gezag heeft over de Egeïsche Zee. Volgens een recente zeerechtconventie mag Griekenland de territoriale wateren uitbreiden tot twaalf zeemijl. Als het dat doet krijgt het, via de wateren rondom de talrijke Griekse eilandjes, vrijwel de hele Egeïsche Zee in handen. Nu bestaat het grootste deel van die zee nog uit internationale wateren.

Turkije heeft gezegd dat zo'n Griekse maatregel oorlog zou betekenen. In 1987 stuurden de Turken onder begeleiding van oorlogsschepen een boortoren naar de Egeïsche Zee om naar olie te zoeken. Het konvooi maakte rechtsomkeert toen de Grieken met geweld dreigden.

De grens tussen Griekenland en Turkije kwam tot stand in de jaren twintig. Na een vergeefse poging van de Grieken om aan Turkije, een van de verliezers van de Eerste Wereldoorlog, de doodsteek toe te dienen, verdreven de Turken honderdduizenden Grieken uit Klein-Azië.

In beide landen benutten politici het emotioneel diep gevoelde conflict om de aandacht van het publiek af te leiden. Grieken verwijten dat Turkije dit soort kwesties laat escaleren als het binnenlandse problemen heeft, en de Turken zeggen dat de Grieken zich misdragen op momenten dat Turkije, zoals nu, geen regering heeft.