Zinloos ritueel in paleis van justitie

DELITS FLAGRANTS. Regie: Raymond Depardon. Te zien in Amsterdam - Filmmuseum.

Depardon neemt ons 105 minuten lang mee naar de kleine en kale vertrekken waar verdachten van délits flagrants (op heterdaad betrapten) aan de tand gevoeld worden door een officier van justitie. De verdachte die terechtkomt in deze burcht van het wettige gezag, doorloopt de volgende procedure: een (hulp-)officier van justitie brengt hem op de hoogte van de hem ten laste gelegde feiten. De verdachte krijgt daarbij de kans zich te verweren. Daarna wordt hij in een spoedproces meteen berecht, of weer in vrijheid gesteld met de verplichting later voor de rechtbank te verschijnen.

Depardon belicht van deze procedure slechts een onderdeel. Hij concentreert zich op de gesprekken tussen de verdachten en de officier(en) van justitie. Veertien keer zien we zo'n confrontatie. Alleen om een goed beeld van de hele gang van zaken te geven, toont hij soms ook een gesprek tussen een verdachte en de hem toegewezen advocaat.

Ook visueel legt Depardon zich veel beperkingen op. De veertien gesprekken zijn op dezelfde statische manier gefilmd. De camera staat op een statief voor een tafel. De verdachte zit aan de linker-, de officier aan de rechterkant. Aan het eind van het gesprek staat de verdachte op en zien we dat een (buiten beeld blijvende) politieman hem de handboeien aandoet.

Die ene camera-instelling waardoor veertien variaties op hetzelfde thema te zien zijn, werkt als een vergrootglas. Je ziet er haarscherp door wat voor een ellende er zich dag in dag uit afspeelt in de onderste lagen van de Parijse samenleving. Ook onthult deze ene simpele filmwijze precies welk (zinloos) juridisch ritueel er achter de term délits flagrants schuilgaat.

De verdachten zijn, een enkeling uitgezonderd, onverbeterlijk qua karakter. Ze verschenen al eerder voor de rechter, zaten al in de gevangenis, ontkennen de hen ten laste gelegde feiten glashard, of liegen en bedriegen er zo doorzichtig en zot op los, dat de toeschouwers in lachen uitbarsten. Ook de officieren van justitie staan te kijk. Je merkt constant dat ze beseffen dat ze een nutteloos verplicht nummer op moeten voeren. De ene officier bestrijdt zijn gevoel van zinloosheid door iedere verdachte schools in te peperen dat hij zijn leven toch echt eens moet beteren; de andere uit zijn verveling in venijnige en cynische opmerkingen.

Wie aan een eenvoudige registratie zoveel inhoud en essentie weet mee te geven, is een groot documentaire-maker. Dat besefte ook de jury van het International Documentary Filmfestival Amsterdam). 'Délits Flagrants' werd vorige maand bekroond met de Joris Ivens-Award van de achtste editie van dit festival.

Het wachten is nu op het filmtheater dat het aandurft 'Délits Flagrants' samen te vertonen met de twee andere documentaires ('Faits divers' uit 1983 en 'Urgences' uit 1987) die Depardon over het Franse rechtssysteem maakte.