Costa Ricanen kiezen steeds voor oppositie

SAN JOSü - Een bijna ongeschreven regel in de politiek van Costa Rica is dat na vier jaar de Ticos, zoals de Costa Ricanen zichzelf noemen, voor de oppositie kiezen. Zo losten sociaal-democraten en christen-democraten elkaar decennialang af. Alleen het jaar 1986 vormde een uitzondering, toen voor de tweede achtereenvolgende keer een sociaal-democraat tot president werd gekozen: Oscar Arias Sanchez, de latere Nobelprijswinnaar voor de Vrede.

Twee miljoen stemgerechtigde Ticos kiezen morgen een nieuwe president, 57 parlementsleden en honderden lokale bestuurders. Het ziet ernaar uit dat de inwoners van het Midden-Amerikaanse land de traditie zullen hooghouden en dus zal de sociaal-democraat José María Figueres plaats moeten maken voor Miguel Angel Rodriguez, de lijsttrekker van de Partij van Sociaal-Christelijke Eenheid (PUSC).

De lijsttrekker van de sociaal-democraten (de Partij van Nationale Bevrijding, PLN) is nu José Miguel Corrales. Hij is binnen de partij de opvolger van Figueres en moet het in de verkiezingen dus opnemen tegen de christen-democraat Rodriguez. Daarbij heeft hij nogal wat last van de erfenis van partijgenoot Figueres, die de impopulairste bestuurder is uit de geschiedenis van Costa Rica.

Figueres zag zichzelf als een visionair politicus met de opdracht het land te moderniseren. Een groot tekort op de betalingsbalans, de zorg over het hoge financieringstekort, de grote binnenlandse schuld en het dure pensioenstelstel noopten hem tot een radicaal bezuinigings- en privatiseringsbeleid.

En Figueres doorbrak een nationaal taboe: hij privatiseerde de staatsbanken. Maar de Ticos namen hem zijn maatregelen niet in dank af en stelden hem verantwoordelijk voor de economische cisis die Costa Rica steeds meer doet lijken op de buurlanden, waarvan het zich zo graag onderscheidt.

Wellicht oordeelt de geschiedenis anders, maar vooralsnog is de politieke erfenis die Figueres nalaat een trieste: voor de Ticos is hij de man die de sociale hervormingen heeft teruggedraaid die zijn vader (dezelfde naam) veertig jaar eerder had geïntroduceerd. 'Don Pepe' is dan ook nog steeds de populairste president uit de geschiedenis van Costa Rica. En hij was rechtschapen; zijn zoon is dat volgens de Ticos niet. Aan corruptieschandalen is geen gebrek.

Christen-democraat Rodriguez belooft zijn landgenoten wat Figueres hen niet kon geven: werk, beter onderwijs en lagere kosten voor levensonderhoud. De conservatieve christen-democraat heeft meer krediet bij de armen dan de sociaal-democraat Corrales, maar het wantrouwen tegen béide grote politieke partijen is groot. Zeker 25 procent van de kiezers zal de stembus mijden.

De onvrede over de (traditionele) politiek komt ook tot uiting in de populariteit van een dagelijks komisch-satirisch politiek poppenspel op de nationale tv, dat de draak steekt met politici. “Politici komen in deze show menselijker over”, meent de journalist Edgar Espinoza, die het script heeft bedacht. Socioloog Antonio McHugh: “Juist omdat er zoveel ergernis over hen bestaat, vinden burgers het leuk dat politici in grappige en verwarrende sutuaties terechtkomen.”

Zowel Rodriguez als zijn sociaal-democratische tegenstrever Corrales hebben geprobeerd het wantrouwen tegen de politiek te overwinnen door elk twee vrouwelijke kandidaten voor de twee functies van vice-president te benoemen. Vier zeer competente, academisch gevormde dames, maar het idee lijkt niet geslaagd omdat het niet ver genoeg gaat.

Een charismatische vrouwelijke kandidaat had de harten van de natie wél kunnen winnen, suggereerde een bekend politiek commentator. “Vrouwen kunnen een verfrissend alternatief zijn in een politiek systeem, waarin een 'oude jongens-club' de dienst uitmaakt op basis van gunsten, relaties en vriendjespolitiek.”

Met andere woorden: corruptie. Het kostte de 'moralist' Corrales bijna zijn politieke kop. Hij voerde het afgelopen jaar een eenzame strijd tegen de corruptie in zijn partij. Corrales won, zuiverde de PLN, maar liet een intern diep verdeelde partij achter. Zijn historische uitspraak dreigt zondag werkelijkheid te worden: “Als het lukt de partij te vrijwaren van corruptie, dan is het niet zo belangrijk dat ik het presidentschap verlies.” Pikant detail: Corrales verwierf de partijkandidatuur via interne verkiezingen, die zeer frauduleus waren.

En passant beschuldigde hij zijn concurrent Rodriguez er nog even van dat deze jarenlang de belasting heeft ontdoken. In feite doen beide partijen wat betreft corruptie nauwelijks voor elkaar onder: zo werden tot voor kort bijna alle taxivergunningen verdeeld onder familieleden en vrienden van leden van beide partijen.

Het 3,5 miljoen inwoners tellende Costa Rica werd ooit het 'Zwitserland van Midden-Amerika' genoemd. Een vredig, stabiel, democratisch land, dat het zelfs zonder leger kon stellen en waar het voor toeristen goed toeven was. Maar het heeft nu dezelfde problemen als die waar de buurlanden al langer mee kampen: endemische corruptie, drugshandelaren die het land als doorvoercentrum gebruiken, economische crisis, en een sterk toenemende criminaliteit.